توانبخشی سکته مغزی: انواع تمرینات توانبخشی برای بیماران سکته مغزی

اگر شما یا یکی از عزیزانتان دچار سکته مغزی شده‌اید، مشکلات زیادی وجود دارد که در اثر این اتفاق برای شما ایجاد خواهد شد. در درجه اول، این مشکلات فیزیکی، عاطفی و شناختی هستند. این مقاله توصیه‌هایی را به شما ارائه می‌دهد تا بتوانید بر مشکلات رایجی که بعد از سکته مغزی برای شما رخ می‌دهد غلبه کنید. به خاطر داشته باشید که مقابله کردن با عوارض ناشی از سکته مغزی ممکن است ناامید کننده باشد، اما با صبر و تلاش مداوم می‌توانید پیشرفت چشمگیری در این زمینه داشته باشید.

توانبخشی سکته مغزی

برای توانبخشی بیماران سکته مغزی مراحل زیر طی می شود:

تشخیص علائم سکته مغزی

تشخیص علائم سکته مغزی

یکی از مهم‌ترین راه‌ها برای بهبودی بعد از سکته مغزی، انجام اقدامات پیشگیرانه از جمله آشنا بودن و شناخت علائم سکته مغزی است زیرا درمان فوری می‌تواند زندگی شما را نجات داده و احتمال بهبودی کامل شما را افزایش دهد. متأسفانه احتمال بروز سکته مغزی دوم در بازماندگان سکته مغزی بالا است. حدود ۲۵٪ از بازماندگان سکته مغزی دچار سکته مغزی دوم می‌شوند. در ۵ سال اول پس از سکته اول، خطر سکته دوم در حدود ۴۰٪ است. خوشبختانه تخمین زده می‌شود که از کلیه سکته‌های ثانویه، حدود ۸۰٪ از آن‌ها با تغییر در شیوه زندگی و مداخلات پزشکی قابل پیشگیری هستند.

راه رفتن مجدد و افتادگی پا 

راه رفتن مجدد و افتادگی پا بعد از سکته مغزی

افتادگی پا مشکل یا ناتوانی در بلند کردن قسمت جلوی پا به دلیل خستگی یا آسیب دیدن عضلات و اعصابی است که به حرکت آن کمک می‌کند. ثابت شده است که استفاده از بریس یا ارتزهای مچ پا (AFO) کمک بزرگی به مقابله با این مشکل می‌کنند. این ابزار مانع از پایین آمدن قسمت جلوی پا و ایجاد اختلال در راه رفتن بیمار می‌شوند.

تمرینات پا برای بهبودی پس از سکته مغزی بسیار مهم است. با اینکه هر بیمار باید برنامه ورزشی خاص خود را داشته باشد اما چند تمرین وجود دارد که در بیشتر برنامه‌های ورزشی بازماندگان سکته مغزی قرار می‌گیرد. این تمرینات کم تحرک و کششی پا برای بهبودی پس از سکته مغزی مکمل خوبی برای استفاده همزمان با سیستم بیو فیدبک است.

درمان کج شدن انگشتان پا 

درمان کج شدن انگشتان پا بعد از سکته معزی

این عارضه که معمولاً "انگشت چنگالی" یا "پای کبوتران" نامیده می‌شود، ناشی از ناسازگاری بین مغز و ماهیچه‌های پا است. عدم ارسال و دریافت درست سیگنال‌ها باعث بروز مشکل در کنترل حرکات عضلانی و انقباض بیش از حد و اسپاسم انگشتان پا می‌شود. عدم هماهنگی بین مغز و ماهیچه‌های انگشتان پا باعث انقباض شدید انگشتان پا می‌شود.

بهترین راه برای به دست آوردن دوباره قدرت و حرکت خود پس از سکته مغزی این است که همزمان با تلاش برای کنار آمدن با این شرایط، یک برنامه منظم ورزشی ایجاد کنید و حرکاتی مانند زدن انگشتان پا به زمین، برداشتن چیزی از زمین، فشردن انگشتان و تقویت انگشتان پا را انجام دهید. با تلاش و تکرار، این تمرینات می‌توانند تفاوت زیادی در بهبودی شما ایجاد کنند.

از بین رفتن عملکرد بازو 

از بین رفتن عملکرد بازو بعد از سکته مغزی

یکی از شایع‌ترین نقص‌های عملکردی ناشی از سکته مغزی، اختلال عملکرد بازو و دست است. این مشکل به طور معمول منجر به کاهش قدرت، هماهنگی و دامنه حرکت می‌شود. افراد مبتلا به این نوع اختلال اغلب قادر نیستند از دست‌های خود برای انجام ورزش‌های توانبخشی استفاده کنند. زمانی که این اتفاق می‌افتد، بسیار مهم است که در طول دوره توانبخشی از یک نگهدارنده یا پشتیبان بازو استفاده کنید تا از ضعیف‌تر شدن بازوها به دلیل عدم استفاده آموخته شده جلوگیری شود.

عدم استفاده آموخته شده زمانی اتفاق می‌افتد که افراد بازمانده از یک سکته مغزی ترجیح می‌دهند از دست قوی‌تر خود استفاده کنند زیرا حرکت دادن آن راحت‌تر است. این گرایش باعث می‌شود که بهبودی بازماندگان سکته مغزی سخت‌تر شود زیرا به چالش کشیدن دست ضعیف شده با این تمرینات نقش مهمی در بازیابی عملکرد آن دارد. فیزیوتراپیست‌ها و کاردرمانگرها اغلب از تکنیکی موسوم به حرکات درمانی ناشی از محدودیت (یا CIMT) استفاده می‌کنند تا شانه ضعیف شده را به چالش بکشند و انجام تمرینات بیشتری را ممکن سازند.

در احیای هر بخشی از بدن که عملکرد آن پس از سکته مغزی ضعیف شده است، تکرار تمرینات و حرکات کششی به طور مداوم برای تقویت اتصالات مغز و ماهیچه بسیار مهم است. مهم است که روحیه خود را حفظ کنید و سعی کنید با تمرینات توانبخشی خود سرگرم شوید.

 

فلج دست 

فلج شدن ناتوانی عضله در حرکت ارادی است. انجمن سکته مغزی ملی عنوان کرده است که ۹ نفر از ۱۰ بازمانده از سکته مغزی درجات مختلفی از فلج را تجربه می‌کنند. توانبخشی و درمان می‌تواند به بازیابی حرکات ارادی کمک کند، حتی چندین سال پس از سکته مغزی.

علائم اصلی فلج دست اسپاسم (سفت شدن عضلات)، ضعف و عدم هماهنگی است. خوشبختانه روش‌های درمانی دیگری علاوه بر درمان وجود دارد که به مدیریت و درمان اسپاسم کمک می‌کند. درمان‌های دیگر شامل استفاده از داروهایی برای شل شدن عضلات، تزریق بوتاکس (به طور موقت عضلات را شل می‌کند)، تمرین‌های کششی، ارتوتیک‌های ضد اسپاسم و ارتزهای عملکردی است. علاوه بر این، جراحی در شدیدترین موارد گزینه دیگری برای درمان این مشکل است.

کم تهاجمی ‌ترین و دائمی ترین درمان فلج دست، درمانی است که با استفاده از نوروپلاستیسیته ارتباط بین مغز و ماهیچه‌های بیمار را احیا می‌کند. برای موثرتر کردن این تمرینات و افزایش سرعت بهبودی، مهم است که تمرینات دست خود را تکرار کنید. با انجام تمرینات مکرر، ارتباط بین مغز و عضله را تقویت می‌کنید.

مشکل در صحبت کردن و برقراری ارتباط 

یکی دیگر از عوارض جانبی شایع سکته مغزی، مشکل در صحبت کردن و برقراری ارتباط بعد از سکته مغزی

است که عدم توانایی تکلم یا درک گفتار است. این یکی از ناامید کنده‌ترین عوارض جانبی برای بازماندگان سکته مغزی است. تخمین زده می‌شود که ۲۵ تا ۴۰ درصد افرادی که دچار سکته مغزی می‌شوند، از آفازی رنج می‌برند، اگرچه این بیماری محدود به بازماندگان سکته مغزی نیست. آفازی هنگامی رخ می‌دهد كه صدمه‌ای به مغز وارد شود، خصوصاً سمت چپ مغز كه به زبان می‌پردازد. دو شکل اصلی آفازی وجود دارد: آفازی دریافتی و آفازی بیانی. آفازی دریافتی زمانی است که فرد در درک آنچه گفته می‌شود مشکل دارد. آفازی بیانی زمانی است که فرد در بیان آنچه می‌خواهد بگوید مشکل دارد.

هنگام برقراری ارتباط با کسی که دچار آفازی دریافتی است سعی کنید از جملات پیچیده و طولانی استفاده نکنید. هنگام برقراری ارتباط با فرد مبتلا به آفازی بیانی مهم است که صبور باشید و به یاد داشته باشید که هوش فرد تحت تأثیر سکته مغزی قرار نگرفته است، فقط توانایی صحبت کردن او دچار مشکل شده است.

برای افراد مبتلا به آفازی، مهم‌ترین کاری که می‌توانید برای بهبود ارتباط خود انجام دهید این است که نفس عمیق بکشید و سعی کنید آرام باشید. اگر بتوانید آرام باشید و بر روی آنچه می‌خواهید بگویید تمرکز کنید، موفقیت بسیار بیشتری خواهید داشت. ممکن است به سادگی دچار سرخوردگی یا احساس خودآگاهی شوید اما نباید اجازه دهید که این احساسات به شما غلبه کنند. از ابزاری استفاده کنید که به شما در آسان‌تر کردن برقراری ارتباط و دریافت پیام کمک می‌کنند مانند کتاب، تصاویر، عبارات یا نمادهای مختلف. اگر بیرون می‌روید و می‌دانید که اعضای خانواده یا دوستانتان در کنار شما نخواهند بود، داشتن یک کارت یا یک کاغذ که نشان دهد شما آفازی دارید و درباره مشکل شما توضیح مختصری در آن نوشته شده باشد ممکن است مفید باشد، البته فقط در صورت نیاز به توضیح دادن شرایط خودتان.

پس از آماده کردن این ابزارها، کمک گرفتن از یک آسیب شناس گفتار- زبان (SLP) می‌تواند توانایی شخص را در بازیابی عملکرد طبیعی گفتار به شدت افزایش دهد. این آسیب‌شناس‌ها می‌توانند در توانبخشی انواع رفتار گفتار بدنی به شما کمک کرده و پشتیبانی و راهنمایی مناسب را برای شما یا عزیزانتان ارائه دهند.

مقابله با PTSD بعد از سکته مغزی

پس از سکته مغزی، ابتلا به PTSD یا اختلال استرس پس از سانحه بسیار متداول است. این وضعیت معمولاً در جانبازان جنگی و بازماندگان تجاوز جنسی مشاهده می‌شود. اما طبق مطالعه‌ای که در مجله PLoS One منتشر شده است، تقریباً یک چهارم از بازماندگان سکته مغزی نوعی PTSD را تجربه می‌کنند.

علائم متداول PTSD این است که قربانی حادثه‌ای که باعث آسیب او شده است را بارها و بارها در سر خود و یا به صورت کابوس تجربه می‌کند. تکرار مجدد این حادثه به طور معمول با اضطراب شدید و احساس عدم اعتماد به نفس یا گناه بی‌جا همراه است. برخی از آن‌ها حالت برانگیختگی یا احساس هوشیاری بیش از حد را تجربه می‌کنند.

دو درمان اصلی برای PTSD شامل داروهایی مانند داروهای ضد افسردگی و داروهای ضد اضطراب، یا روان درمانی است. اگر PTSD را تجربه می‌کنید، مهم است که با پزشک، خانواده و دوستان خود ارتباط برقرار کنید زیرا یک سیستم پشتیبانی قوی می‌تواند به شما در رها شدن از درد روانی کمک کند.

احساس خستگی 

احساس خستگی بخشی عادی از زندگی تمام مردم است اما برای بازماندگان سکته مغزی، خستگی یک علامت بسیار شایع است که مقابله کردن با آن ممکن است خسته کننده باشد. حدود ۴۰ تا ۷۰ درصد بازماندگان سکته مغزی دچار خستگی می‌شوند كه می‌تواند بهبودی را سخت‌تر کند. خستگی پس از سکته مغزی باعث تخلیه جسمی و عاطفی / روحی می‌شود و استراحت ممکن است تنها راه حل آن نباشد.

بسیار مهم است که درمورد خستگی با پزشک خود صحبت کنید تا بتواند دلایل بالقوه پزشکی را رد کند یا تشخیص دهد که خستگی ممکن است ناشی از داروهای فعلی باشد. با صحبت کردن با متخصصان حرفه‌ای و وقت گذاشتن برای اینکه هرچند وقت یکبار چرت بزنید یا استراحت کنید- و با حفظ ذهنیت مثبت – می‌توانید به خودتان یا عزیزانتان کمک کنید که با خواب آلودگی و خستگی دائمی مبارزه کنند و برای بازگشت به سطح انرژی قبل از سکته مغزی تلاش کنند. نکته اصلی این است که برخی از خستگی‌ها پس از سکته مغزی طبیعی است و بازماندگان سکته مغزی باید برای درمان و مدیریت آن خلاق و فعال باشند.

مقابله با عدم استفاده آموخته شده

اگر اندام‌های ضعیف شده پس از سکته مغزی به طور مداوم به کار گرفته نشوند، عضلات ممکن است به علت دژنراسیون سلولی دچار آتروفی شوند. این مشکل اغلب در شرایطی اتفاق می‌افتد که فرد سعی می‌کند با استفاده از اندام قوی‌تر خود، ضعف اندام ضعیف خود را جبران کند. تلاش‌های روزانه برای حرکت دادن اندام‌های آسیب‌دیده برای حفظ و بهبود عملکرد آن‌ها ضروری است. یک روش برای بهبودی و جبران این ضعف‌ها استفاده از حرکت درمانی ناشی از محدودیت (CIMT) است. CIMT نوعی روش درمانی است که مانع از حرکت اندام‌های سالم در هنگام ورزش و تلاش برای بهبودی اندام آسیب‌دیده می‌شود.

کاهش دادن التهاب و استرس

التهاب در بدن می‌تواند باعث بروز مشکلات دیگری شود، به همین دلیل مهم است که تا جایی که ممکن است استرس نداشته باشید. با شروع استرس هورمونی به نام کورتیزول در بدن ترشح شده و باعث می‌شود سطح pH به دلیل اسیدیته بالا نامتعادل شود. سطح بالای اسیدیته - پس از مدت زمان طولانی – می‌تواند باکتری‌های خوب بدن از بین ببرد و باعث ایجاد باکتری‌های بد شود و در نهایت سیستم ایمنی بدن را تضعیف کند.

با توجه به این نکته، یک پروبیوتیک طبیعی مانند ماست روشی عالی برای تقویت باکتری‌های خوب در بدن است. نوشیدنی‌های مکمل نیز می‌توانند سیستم ایمنی بدن را به میزان قابل توجهی بهبود بخشند. همچنین انجام تمرینات مدیریت استرس مانند یوگا، تنفس عمیق، تای چی، چی گونگ و مراقبه علاوه بر تعادل pH، می‌تواند سطح کورتیزول فرد را محدود کرده و باعث ارتقاء سلامت عمومی او شود.

مقابله با تاثیرات روحی

تجربه سکته مغزی نه تنها يک مشکل بزرگ جسمی محسوب می‌شود بلکه می‌تواند از بسیاری جهات عوارض روحی زیادی را بر روی شخص باقی بگذارد.

اگر ناحیه‌ای از مغز شما که شخصیت یا احساسات را کنترل می‌کند تحت تأثیر قرار بگیرد، ممکن است مستعد تغییراتی در واکنش عاطفی یا رفتارهای روزمره خود باشید. همچنین سکته‌های مغزی ممکن است به دلیل وقوع ناگهانی آن‌ها باعث پریشانی عاطفی شوند. مانند هر تجربه آسیب‌زا دیگری، پذیرش آسیب‌های روحی ناشی از سکته مغزی نیز نیاز به زمان دارد تا فرد بتواند با آن کنار بیاید و خود را با آن تطبیق دهد.

برخی از تغییرات عاطفی ناشی از سکته مغزی ممکن است باعث ایجاد اختلال ناپایداری، افسردگی و اضطراب شود. خوشبختانه روش‌های مختلفی برای درمان تغییرات عاطفی ناشی از سکته مغزی وجود دارد که اولین قدم گفتگو در مورد احساس شما با پزشک است. درمان ممکن است از یک یا ترکیبی از موارد زیر باشد: مشاوره یک به یک، مشاوره گروهی، دارو، رژیم غذایی و ورزش. موثرترین روش درمانی برای همه متفاوت است، بنابراین مهم است که بحث و بررسی کنید که کدام یک از ترکیبات برای شما بهتر است.

افسردگی

یک چهارم بازماندگان سکته مغزی فرصت ابتلا به افسردگی جدی را به عنوان یکی از عوارض سکته مغزی دارند. اگر بعد از سکته مغزی احساس غم، ناامیدی یا درماندگی شدید دارید، ممکن است دچار افسردگی شده باشید. علائم دیگر افسردگی ممکن است شامل تحریک‌پذیری یا تغییر در عادت‌های غذایی و خواب شما باشد. اگر هر یک از این علائم را تجربه کردید با پزشک خود مشورت کنید زیرا ممکن است لازم باشد از داروهای ضد افسردگی استفاده کنید تا از تبدیل شدن آن به سدی برای بهبودی شما جلوگیری شود.

تحقیقات زیادی نشان می‌دهد که چند تغییر ساده در سبک زندگی در کنار دارو و درمان می‌تواند به تسکین علائم افسردگی کمک کند. اگر شما یا یکی از عزیزانتان در مقابله با عواقب روحی ناشی از سکته مغزی دچار مشکل شده‌اید، در اینجا نکاتی در مورد نحوه مثبت بودن و انعطاف‌پذیری آورده شده است:

  • در یک گروه پشتیبانی شرکت کنید. صحبت در مورد مبارزات خود با افرادی در شرایط مشابه باعث می‌شود احساس تنهایی کمتری داشته باشید و بتوانید بینش مفید یا رویکردهای مختلفی را برای مقابله با مشکلات خود ارائه دهید.
  • غذای سالم بخورید. یک رژیم غذایی مناسب برای سلامت عمومی و بهبودی شما پس از سکته مغزی مهم است و همچنین می‌تواند سلامت روان شما را بهبود بخشد.
  • از نظر اجتماعی فعال باشید. اگرچه ممکن است به اندازه گذشته نتوانید کار خود را انجام دهید، اما بسیار مهم است که با خانواده و دوستان خود در تماس باشید و در فعالیت‌های اجتماعی شرکت کنید.
  • تا حد امکان مستقل باشید. انسان‌ها باید احساس کنند که مستقل و شایسته هستند. برای بهبودی پس از سکته مغزی ممکن است به مراقبت افراد دیگر احتیاج داشته باشید اما اگر مواردی وجود دارد که خودتان می‌توانید با خیال راحت آن را انجام دهید، بر انجام آن پافشاری کنید.
  • به طور منظم تمرین کنید. به اثبات رسیده است که فعالیت بدنی، به خصوص تمرین‌های کم برخورد مانند پیاده روی، سلامت روان را تقویت کرده و همچنین به بهبودی شما کمک می‌کند.

 

اهداف بهبودی خود را با درمانگرتان تنظیم کنید 

درمان سکته مغزی

تعیین اهداف خاص و معنی‌دار می‌تواند به دستیابی به یک هدف متمرکز کمک کند و این اهداف می‌توانند از کارهای ساده تا دستاوردهای بلند مدت متغیر باشند. با ایجاد لیستی متشکل از مشکلات و اهداف خود می‌توانید بر موانع غلبه کنید.

هنگام تعیین این اهداف، کار با یک درمانگر، پزشک یا یک دوست نزدیک می‌تواند راهی مناسب برای تشویق شدن و گرفتن انگیزه باشد و همچنین به شما کمک می‌کند لیستی تهیه کنید که اهداف شما را در یک بازه زمانی مناسب تنظیم کند. به طور کلی، یک درمانگر با درک مشکلات و عوارضی که شما به آن مبتلا هستید با مورد شما آشنا می‌شود و قادر است در تمام زمینه‌های بهبودی مشاوره‌های صحیحی را به شما ارائه دهد.

مراقب مرحله  Plateau در دوران بهبودی خود باشید 

مرحله Plateau در دوران بهبودی به نقطه‌ای اشاره دارد که در آن یک بازمانده از سکته مغزی شاهد کاهش سرعت یا توقف در پیشرفت بهبودی خود است. برخی از مهم‌ترین پیشرفت‌ها اغلب در مرحله‌ای بین شرایط حاد و مزمن اتفاق می‌افتد که معمولاً سه تا شش ماه اول پس از سکته مغزی است (اگرچه شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد افرادی در خارج از آن منطقه نیز پیشرفت قابل توجهی در بهبودی پس از سکته مغزی داشتند.)

دیدن پیشرفت در روزهای اولیه بهبودی می‌تواند به بیمار انگیزه بدهد که برنامه بهبودی خود را ادامه دهد و سختی این دوران را برای او راحت‌تر کند. تحقیقات نشان می‌دهد که بهبودی ممکن است بعد از مرحله Plateau نیز ادامه داشته باشد به همین دلیل داشتن یک سیستم پشتیبانی قوی برای ترغیب شما به ادامه درمان و کار بر روی بهبودی شما بسیار مهم است.

درک و مبارزه با از دست دادن حافظه

از دست دادن حافظه نه تنها برای افراد بازمانده از سکته مغزی امری عادی است، بلکه می‌تواند با عوامل مختلفی طیف وسیعی از افراد را تحت تأثیر قرار دهد. سن، ترومای جسمی و استرس عاطفی می‌توانند باعث کاهش حافظه شوند اما بازسازی قدرت حافظه بسیار امکان‌پذیر است و می‌تواند سرگرم کننده باشد.

به طور خاص، ترکیب فناوری در تمرین‌های توانبخشی روزانه یک روش عالی برای نشان دادن پیشرفت‌های سریع بیمار است. برنامه‌های بی‌شماری برای تلفن‌های هوشمند و تبلت‌ها وجود دارد که از تکنیک‌های مختلفی برای تقویت حافظه استفاده می‌کنند و این امکان را برای یادآوری، برنامه ریزی قرار ملاقات‌ها و نظارت بر بیماری‌های دیگر فراهم می‌کنند.

مراقب دمانس عروقی باشید 

دمانس عروقی یک مشکل شایع در بین بازماندگان سکته مغزی است که علائم عملکردهای شناختی را مختل می‌کند و می‌تواند مرتب کردن اطلاعات را برای بیمار به یک چالش تبدیل کند.

فشار خون، کلسترول و قند خون به علت آسیب رگ‌های خونی ناشی از سکته مغزی باید در سطح سالم حفظ شود تا جریان خون مناسب در بدن فراهم شود. اگر مبتلا به دیابت هستید، بسیار مهم است که به میزان قند و انسولین خون خود دقت کنید. مطالعات نشان داده‌اند که با مدیریت این سه مؤلفه می‌توان دمانس عروقی را کاهش داده یا از آن جلوگیری کرد.

 

shock2