درد لگن عارضه‌ی شایعی است که ممکن است به شکل تورم، درد مبهم و یا خالی کردن مفصل احساس شود. درصورتیکه مشکلات گفته شده را تجربه کرده‌اید، ممکن است به در رفتگی لگن مبتلا شده باشید.

در این مقاله به در رفتگی لگن و علائم آن خواهیم پرداخت. علاوه بر این روش‌های درمانی و تأثیر فیزیوتراپی بر بهبودی این عارضه را بررسی خواهیم کرد.

مروری بر در رفتگی لگن

در رفتگی لگن زمانی اتفاق می افتد که سر استخوان ران از محل خود در داخل استخوان لگن خارج شود. این آسیب معمولاً در زمان تصادفات رانندگی و یا سقوط از ارتفاع و همچنین در اثر آسیب‌های شغلی و ورزشی به خصوص آسیب‌هایی که منجر به شکستگی پا یا لگن می‌شوند اتفاق می افتد. در رفتگی لگن می‌تواند در طولانی مدت باعث ایجاد مشکلات جدی و ناتوان کننده شود به خصوص اگر این عارضه شدید بوده و یا در چند ساعت اول وقوع آسیب به خوبی درمان نشود. در صورتی که فرد دچار ضربه‌ی شدید شده و سپس احساس درد در لگن، کشاله‌ی ران، پا یا حتی زانو کند باید سریعاً به دکتر فیزیوتراپی مراجعه کند تا از نظر در رفتگی لگن مورد بررسی قرار بگیرد.

آناتومی مفصل لگن

مفصل لگن یا مفصل ران، یک مفصل گوی و کاسه است. گوی این مفصل که سر استخوان ران قرار گرفته است با نام فمورال هد شناخته می‌شود. کاسه‌ی این مفصل که استابولوم نام دارد بخشی از استخوان لگن است. گوی در کاسه حرکت کرده و به پا اجازه‌ی حرکت به جلو، عقب و طرفین را می‌دهد. غضروف نرمی سطح گوی و کاسه را پوشانده تا اصطکاک بین آن‌ها را کم‌تر کند.

در اکثر موارد در رفتگی لگن، فمورال هد از داخل استابولوم خارج شده و به طرف عقب (خلف) می‌رود. در برخی از موارد نیز در رفتگی به طرف جلو (قدام) اتفاق خواهد افتاد.

در رفتگی لگن بسیار دردناک بوده و می‌تواند باعث پارگی و کشیدگی عروق خونی، اعصاب، عضلات، رباط‌ها و دیگر بافت های نرم اطراف خود شود. جدی‌ترین عارضه‌های ناشی از در رفتگی لگن، نکروز آواسکولار (مرگ استخوان) و آسیب عصب سیاتیک خواهند بود. عصب سیاتیک از پایین کمر شروع شده و در بالای ران به دو بخش تیبیال و پرونئال مشترک تقسیم می‌شود که این اعصاب حرکات مچ و کف پا را کنترل می‌کنند. آسیب جدی به این اعصاب می‌تواند حرکات فرد را محدود کند که این مشکل در برخی از موارد دائمی خواهد بود.

علائم انواع در رفتگی لگن

زمانی که در رفتگی لگن اتفاق می افتد، سر استخوان فمور (فمورال هد) یا به طرف عقب و یا به طرف جلو از مفصل خارج می‌شود.

• در رفتگی خلفی. در حدود 90 درصد از افرادی که دچار در رفتگی لگن می‌شوند سر استخوان فمور به طرف عقب حرکت می‌کند که به آن در رفتگی خلفی می گویند. در رفتگی خلفی باعث چرخش زانو و کف پا به طرف داخل شده در حالی که موقعیت ساق ثابت است.
• در رفتگی قدامی. زمانی که استخوان ران به طرف جلو از مفصل خارج شود به آن در رفتگی قدامی گفته می‌شود که در طی این عارضه بخش تحتانی پا از خط وسط بدن دور می‌شود.

در زمان بروز در رفتگی لگن معمولاً رباط‌ها، لابروم، عضلات و دیگر بافت های نرم اطراف که استخوان‌ها را در بر گرفته‌اند، دچار آسیب می‌شوند. همچنین ممکن است اعصاب اطراف مفصل نیز آسیب ببینند.

علائم در رفتگی لگن در نوزادان

عدم تقارن

عدم تقارن در باسن نوزاد می‌تواند نشانه دهنده‌ی دیسپلازی لگن باشد که برای تشخیص قطعی آن به سونوگرافی یا عکس برداری با اشعه‌ی ایکس نیاز خواهیم داشت. زمانی که در رفتگی لگن در نوزاد برای مدت طولانی وجود داشته باشد دامنه‌ی حرکتی به تدریج کاهش یافته و پای نوزاد نیز کوتاه‌تر می‌شود چراکه استخوان ران به طرف بالا حرکت خواهد کرد.

صدای کلیک از مفصل

صدای “کلیک” یا “پاپ” ممکن است به هنگام معاینه‌ی مفصل لگن نوزاد شنیده شود. وجود این مشکل به معنی دیسپلازی مفصل لگن نبوده ولی این عارضه در برخی از نوزادانی که این مشکل را دارند تشخیص داده می‌شود. البته ممکن است کودک مبتلا به صدای کلیک مفصل هیچ مشکلی نداشته باشد.

رباط‌های متعددی در اطراف مفصل لگن نوزاد قرار دارند که می‌توانند به دلایل مختلف و در موقعیت‌های مختلف صداهایی را ایجاد کنند. وجود صدای کلیک تنها یکی از نشانه‌های در رفتگی لگن در نوزاد بوده و تشخیص علت ایجاد این صدا نیازمند معاینات و آزمایشات بیشتری خواهد بود.

نوزاد مبتلا به صدای کلیک باید از نظر ابتلا به دیسپلازی مفصل لگن تحت نظر قرار بگیرد. انجام منظم معاینات لگن در اولین سال زندگی نوزاد اهمیت زیادی خواهد داشت. در موارد متعددی دیده شده است که نوزاد در هنگام تولد کاملاً سالم بوده ولی در طی چند ماه اول زندگی و در اثر رشد دچار در رفتگی لگن شده است. حتی با انجام معاینه‌ی دقیق، تشخیص دیسپلازی لگن در نوزادان تازه متولد شده دشوار خواهد بود. تست‌های بیشتری مثل تصویربرداری با اشعه‌ی ایکس و سونوگرافی به منظور تأیید تشخیص دیسپلازی و یا اطمینان از سالم بودن مفصل لازم خواهند بود.

دامنه حرکتی محدود

ممکن است والدین برای پوشک کردن نوزاد دچار مشکل شوند چراکه پاهای نوزاد به طور کامل از هم باز نمی‌شوند.

درد

معمولاً نوزادان و کودکان کم سن دچار دیسپلازی لگن درد ندارند ولی درد می‌تواند اصلی‌ترین علامت این عارضه در طی دوران نوجوانی باشد.

گودی کمر

لنگیدن بدون درد و یا اختلاف طول پاها با یکدیگر ازجمله اصلی‌ترین علائم نشان دهنده‌ی دیسپلازی لگن پس از به راه افتادن نوزاد خواهد بود. در صورت در رفتگی هر دو مفصل لگن، لنگیدن کودک در زمان راه رفتن به همراه گودی کمر خواهد بود.

ناسالم‌ترین حالت پاها برای مفصل لگن در طی دوران نوزادی زمانی است که مفاصل لگن و زانو را صاف کرده و دو پا در کنار یکدیگر قرار داده شوند، درست بر خلاف حالت پاها در دوره‌ی جنینی. خطر آسیب دیدن مفاصل لگن در صورتی که این حالت برای مدت طولانی نگه داشته شود بیشتر خواهد بود.

سالم‌ترین حالت برای مفصل لگن زمانی است که پاها از یکدیگر باز شده و زانوها خم شده باشند. به این حالت پوزیشن قورباغه گفته می‌شود. حرکت آزادانه و بدون فشار مفاصل لگن می‌تواند به رشد طبیعی آن‌ها کمک کند.

علائم در رفتگی لگن در بزرگسالان

اولین نشانه‌ی دیسپلازی لگن در نوجوانان و بزرگسالان، درد و لنگیدن خواهد بود. این درد معمولاً در سطح کشاله‌ی ران و یا در سطح خارجی لگن احساس می‌شود. فعالیت موجب تشدید درد و استراحت موجب تسکین آن خواهد شد. معمولاً در هنگام فعالیت علاوه بر درد احساس گیر کردن یا تق تق کردن مفصل نیز احساس خواهد شد. بزرگسالان مبتلا به دیسپلازی مفصل لگن ممکن است قبل از انجام تشخیص درست به چندین پزشک مراجعه کرده و تا 5 سال علائم مختلفی داشته باشند. پس در صورتی که درد لگن شما بدون دلیل خاصی در حال بیشتر شدن است بهتر است به متخصصین دیگر نیز مراجعه کنید.

عوارض

در رفتگی لگن می‌تواند عوارض طولانی مدتی را به همراه داشته باشد به خصوص در مواردی که در رفتگی با ترک خوردگی‌های کوچک همراه است.

• آسیب عصبی. با خارج شدن استخوان ران از مفصل به خصوص در مورد در رفتگی‌های خلفی، ممکن است اعصاب ناحیه آسیب دیده یا پاره شوند. عصب سیاتیک که از پایین کمر تا پایین پاها ادامه یافته است، بیشتر از اعصاب دیگر در معرض خطر قرار دارد. آسیب به عصب سیاتیک می‌تواند باعث ضعف در پاها و اختلال در عملکرد زانو، مچ و کف پا شود. آسیب به عصب سیاتیک در حدود 10 درصد از در رفتگی‌های لگن دیده می‌شود. اکثر این بیماران تا حدی بهبود خواهند یافت.
• استئونکروز. با خارج شدن استخوان ران از مفصل ممکن است اعصاب و عروق خونی اطراف پاره شوند. زمانی که خونرسانی به استخوان قطع شود، بافت استخوانی دچار مرگ سلولی یا استئونکروز خواهد شد (به این عارضه نکروز آواسکولار نیز گفته می‌شود). این یک عارضه‌ی دردناک بوده که در نهایت منجر به تخریب مفصل و آرتروز خواهد شد.
• آرتروز. غضروف محافظ پوشاننده‌ی استخوان‌ها ممکن است دچار آسیب شده و خطر بروز آرتروز در مفصل را افزایش دهد. آرتروز در نهایت نیازمند عمل جراحی مثل تعویض کامل مفصل خواهد بود.

تشخیص

در رفتگی لگن یک اورژانس پزشکی است و در صورت بروز آن باید سریعاً با اورژانس تماس بگیرید. فرد آسیب دیده را حرکت ندهید و او را با استفاده از پتو گرم نگه دارید.

در صورتی که در رفتگی لگن تنها آسیب وارد شده باشد، جراح ارتوپد می‌تواند به سادگی و با نگاه کردن به حالت پا این عارضه را تشخیص دهد. ولی از آن جایی که در رفتگی لگن معمولاً با آسیب‌های دیگری همراه است پزشک شما معاینه‌ی فیزیکی را به طور کامل انجام خواهد داد.

ممکن است آزمایشات تصویربرداری مثل تصویربرداری با اشعه‌ی ایکس برای شما درخواست شوند تا موقعیت استخوان در رفته و همچنین وجود شکستگی در استخوان لگن یا ران مورد بررسی قرار بگیرند.

توانبخشی برای دیسپلازی لگن

توانبخشی برای دیسپلازی یا در رفتگی  لگن می‌تواند برای تسکین علائم عارضه و همچنین پس از انجام عمل جراحی مورد استفاده قرار بگیرد. تشخیص به موقع دیسپلازی لگن اهمیت بسیار زیادی خواهد داشت چراکه عدم درمان آن می‌تواند منجر به استئوآرتریت شدید در آینده شود.

توانبخشی برای دیسپلازی لگن در کودکان

در موارد بسیار خفیف دیسپلازی در کودکان، فیزیوتراپی می‌تواند در بهبود عملکرد مفاصل، تقویت آن‌ها و افزایش دامنه‌ی حرکتی بیمار مؤثر باشد. در مورد نوزادان تازه متولد شده که استخوان‌های آن‌ها خاصیت شکل پذیری بیشتری دارد، استفاده از بریس ها و فیکس کردن اندام‌ها می‌تواند تأثیر قابل توجهی داشته باشد. با وجود این که این بریس ها حرکات نوزاد را تا چند ماه محدود می‌کنند ولی می‌توانند مفصل لگن را به موقعیت طبیعی برگردانده و تقریباً در همه‌ی موارد، این عارضه را به طور دائم درمان کنند.

بازتوانی بدون جراحی برای دیسپلازی لگن در کودکان

روش‌های درمانی بدون جراحی مختلفی برای دیسپلازی لگن کودکان وجود دارد. هر چقدر این روش‌ها زودتر به کار گرفته شوند، احتمال موفقیت آن‌ها بیشتر خواهد بود. در کودکان کم سن می‌توان از بریس پاولیک هارنس به منظور حفظ موقعیت سالم لگن استفاده کرد. این بریس به طور 24 ساعته و به مدت 6 تا 12 هفته مورد استفاده قرار می‌گیرد. حدود 90 درصد از نوزادانی که تحت درمان با این بریس قرار می‌گیرند به طور کامل از نظر دیسپلازی لگن درمان می‌شوند.

در کودکان بالای 6 ماه ممکن است بریس پاولیک هارنس برای رفع مشکل کافی نباشد. در صورت لزوم می‌توان کودک را بیهوش کرده و پس از قرار دادن مفصل در موقعیت طبیعی از اسپیکای لگن برای فیکس کردن آن استفاده کرد. با وجود اینکه اسپیکا حرکات کودک را به شدت محدود کرده و لازم است تا هر 6 هفته تعویض شود، استفاده از آن برای درمان دیسپلازی ضروری خواهد بود. کودک معمولاً تا 4 ماه در این وسیله قرار می‌گیرد. در اکثر موارد کودک پس از خارج شدن از اسپیکا به طور طبیعی شروع به حرکت کرده و انجام فیزیوتراپی ضروری نخواهد بود.

جراحی برای دیسپلازی لگن در کودکان

زمانی که کودک به هنگام تشخیص دیسپلازی لگن بیش از 1 سال سن داشته و یا در صورتیکه اسپیکا موثر نباشد، ممکن است انجام عمل جراحی به منظور درمان عارضه و دادن موقعیت طبیعی به مفصل ضروری باشد. هر چقدر سن کودک در زمان انجام جراحی کم‌تر باشد، احتمال موفقیت آن بیشتر خواهد بود. انواع جراحی‌های انجام شده بر روی لگن به ترتیب پیچیدگی عبارت‌اند از: ریداکشن مفصل، استئوتومی مفصل و آرتروپلاستی یا تعویض مفصل.

بازتوانی برای دیسپلازی لگن در بزرگسالان

کاهش وزن و دیگر تغییرات سبک زندگی می‌تواند باعث بهبودی این عارضه در بزرگسالان شود. در موارد خفیف، فیزیوتراپی می‌تواند برای روان کردن حرکت مفصل، کاهش درد و بهبود حرکت پذیری مفید باشد. زمانی که آرتروز مفصل پیشرفت کرد، انجام یک عمل جراحی به نام آرتروپلاستی که معمولاً با نام تعویض مفصل شناخته می‌شود ضروری خواهد بود. در برخی از موارد ممکن است این عمل جراحی به صورت پیشگیرانه و زمانی که فرد هنوز علامت ندارد انجام شود. البته این کار بسیار نادر است، چراکه هیچ وقت نمی‌توان به طور دقیق زمان تشدید آرتروز را پیش بینی کرد و انجام عمل جراحی غیر ضروری هیچ وقت ایده‌ی مناسبی نیست.

بازتوانی بدون جراحی برای دیسپلازی لگن در بزرگسالان

فیزیوتراپی شامل تمرینات کششی پا و به خصوص تمرینات ابداکشن بوده که در طی آن‌ها فرد پای خود را از بدن دور می‌کند.

توانبخشی پس از جراحی برای دیسپلازی لگن در بزرگسالان

در اولین زمان ممکن پس از انجام جراحی باید فیزیوتراپی را شروع کرد. این کار معمولاً روز بعد از جراحی انجام می‌شود. اکثر افراد در عرض یک هفته پس از انجام جراحی مفصل لگن از بیمارستان ترخیص می‌شوند ولی لازم است تا توانبخشی سرپایی خود را در منزل ادامه دهند.

در مواردی که توانبخشی شدیدتری لازم بوده و یا در مواردی که فرد در خانه کسی را برای کمک نداشته باشد می‌توان به مراکز بازتوانی مراجعه کرد. هدف از بازتوانی، تقویت عضلات آسیب دیده و جلوگیری از ایجاد بافت اسکار و محدودیت حرکتی خواهد بود.

تمرینات فیزیوتراپی به حالت نشسته شروع شده و به راه رفتن و بالا رفتن از پله خواهند رسید. این تمرینات در ابتدا با استفاده از وسایل کمکی انجام شده و به تدریج این وسایل کنار گذاشته می‌شوند. کاردرمانی و تمرینات خانگی نیز در روند توانبخشی نقش داشته و فرد می‌تواند با استفاده از آن‌ها توانایی انجام مؤثر فعالیت‌های روزمره را به دست آورد. فیزیوتراپیست نحوه انجام فعالیت‌های روزانه را بدون تشدید آسیب به بیمار آموزش خواهد داد. حرکاتی مثل خم شدن تا سطح زمین، روی هم انداختن پاها و نشستن بر روی سطوح کم ارتفاع برای بیماری مضر خواهند بود.

مدت زمان لازم برای بهبودی کوتاه مدت، زمان بازگشت به فعالیت‌های قبلی و راه رفتن بدون نیاز به کمک و همچنین بهبودی طولانی مدت که پس از آن بیمار به طور کامل مستقل می‌شود ممکن است بین 6 هفته تا 6 ماه متفاوت باشد.