کوکسیکس به پایین ترین بخش ستون فقرات گفته می شود. این بخش دارای یک دم وستیجیال است (از این رو در اصطلاح به آن دنبالچه گفته می شود) و حاوی سه یا تعداد بیشتری استخوان های خیلی کوچک و متصل به هم است. دنبالچه ازسه تا پنج مهره ی متصل یا مجزا ساخته شده است.

کل دنبالچه یک استخوان تک نیست اما اغلب به دلیل وجود رباط ها و مفصل های فیبری بین استخوان ها، حرکت آن دچار محدودیت و گاهی منجر به درد دنبالچه می شود.

اغلب آسیب های دنبالچه در زنان اتفاق می افتد چون:

دنبالچه ی زنان دارای پیچش است، به همین دلیل بیشتر در معرض آسیب قرار دارد.

زنان دارای لگن پهن تری هستند، به این معنی که در هنگام نشستن، فشار بیشتری به دنبالچه ی آن ها وارد می شود. (آناتومی مردان باعث می شود که در هنگام نشستن، فشار زیادی به دنبالچه ی آن ها وارد نمی شود.)

زایمان یکی از دلایل رایج ایجاد این مشکل است.

علت ها و دلایل

به وضوح مشخص نیست که کدام بخش های آناتومی انسان باعث درد استخوان دنبالچه می شوند. در بسیاری موارد، علت دقیق درد ناشناخته است (که به آن درد ایدیوپاتیک دنبالچه گفته می شود)، و در این موارد، علایم بیماری قابل کنترل است.

به طور کلی علت ایجاد درد دنبالچه شامل یکی از موارد زیر می باشد:

 آسیب موضعی

زمین خوردن بر روی دنبالچه می تواند موجب التهاب رباط ها و یا آسیب دنبالچه و استخوان خاجی متصل به دنبالچه شود. این عامل به احتمال زیاد یکی از شایع ترین علت درد دنبالچه است.

 زایمان

طی زایمان، سر نوزاد از بالای دنبالچه عبور می کند و در نتیجه فشار ایجاد شده بر دنبالچه گاهی اوقات می تواند باعث آسیب ساختارهای دنبالچه (دیسک، رباط ها و استخوان ها) و علت درد استخوان دنبالچه شود. هرچند این عامل چندان رایج نیست، فشار ایجاد شده گاهی اوقات می تواند موجب شکستگی دنبالچه شود.

 فشار

فعالیت های خاص که باعث ایجاد فشار مستمر بر روی دنبالچه می شود، مانند اسب سواری و نشستن بر روی سطوح سخت به مدت طولانی، می تواند موجب دردهای ابتدایی دنبالچه شود. درد دنبالچه که به این علت ایجاد می شود، معمولا دائمی نیست، اما چنانچه التهاب و علایم درد کنترل نشود، می تواند درد مزمن ایجاد کند.

تومور یا عفونت

به ندرت درد دنبالچه در اثر تومور یا عفونت این ناحیه ایجاد می شود. این عوامل باعث ایجاد فشار در این ناحیه می شوند.

علایم و نشانه ها

علایم درد دنبالچه می تواند یک یا همه ی موارد زیر را شامل شود:

دردی که هنگام نشستن به طور قابل توجهی تشدید می یابد.

درد موضعی در ناحیه ی دنبالچه که در اثر لمس و یا ایجاد فشار بر روی آن تشدید می یابد.

دردی که هنگام حرکت بدن از حالت نشسته به ایستاده تشدید می یابد.

دردی که در مواقع یبوست تشدید می شود و پس از اجابت مزاج کمتر می شود.

تشخیص

چنانچه علایم یا نشانه های آسیب دنبالچه را دارید و یا در این ناحیه احساس ناراحتی بدون دلیل می کنید، به دکتر فیزیوتراپی مراجعه کنید. ممکن است تشخیص درد دنبالچه ناشی از آسیب تروماتیک است و یا چنانچه درد دنبالچه در اثر مشکلات جدی تری ایجاد شده است، ضروری باشد.

راه و روش درمان با فیزیوتراپی

فیزیوتراپی در مراحل ابتدایی درد، نه تنها در کاهش درد، بلکه در پیشگیری از عود آن در آینده موثر است. دکتر فیزیوتراپی شما می تواند حرکات و تمرینات ورزشی را به شما آموزش دهد که می تواند موجب کاهش فشار وارد بر این ناحیه در طول روز شود. همچنین ورزش درمانی به صورت غیر فعال می توان کاهش درد و التهاب را به همراه داشته باشد.

الکتروتراپی:  درمان دنبالچه توسط اولتراسوند.

درمان دستی دنبالچه

ماساژ یا حرکت دادن بافت نرم جهت درمان درد دنبالچه موثر می باشد .

ورزش درمانی

ماساژ بافت نرم به منظور تسهیل درمان

توصیه هایی برای بهبود وضعیت بدن و ورزش هایی برای تصحیح آن

تمرینات ورزشی برای تقویت عضلات در اطراف ناحیه ی قاعده ی ستون فقرات پس از برطرف شدن درد

گرما درمانی به منظور افزایش انعطاف پذیری بدن و کاهش درد

طب سوزنی به منظور کاهش درد

ورزش و حرکات اصلاحی

در زیر تنها به ورزش هایی اشاره شده است که می تواند به کاهش و درمان درد دنبالچه کمک کند. قبل از اقدام به انجام هر کدام از این این حرکات، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید زیرا او تنها کسی است که اطلاعات دقیق در مورد چگونگی کنترل وضعیت شما دارد. چه کسی می داند؟ شاید تمام آنچه برای درمان درد دنبالچه نیاز دارید، استراحت به میزان کافی است.

تمرینات ورزشی ویلیام

1- تقویت عضلات شکمی : به پشت صاف بخوابید در حالی که زانوها خم است و کف پاها صاف و بر روی زمین قرار دارد. سر و شانه ها را از روی زمین بلند کنید و سعی کنید بنشینید. این حرکت را 10 بار تکرار کنید.

2- تقویت عضلات گلوته آل و همسترینگ: در حالی که به پشت ر روی زمین دراز کشیده اید و زانوها خمیده است و کف پاها صاف بر روی زمین قرار دارد، با انقباض عضلات ران، باسن را از روی زمین بلند کنید. این حرکت را 10 بار تکرار کنید.

3- تقویت عضلات کمر: به پشت بخوابید و زانوهایتان را هر کدام را با یک دست بگیرید. زانوهایتان را به داخل بکشید و در این حالت سعی کنید کمرتان را از روی زمین بلند کنید. این حرکت را 10 بار تکرار کنید.

سوالات متداول درد دنبالچه

سوالات رایج درباره‌ی درد در قسمت دنباله یا پایین کمر:

ارتباط چاقی و درد دنبالچه چیست؟

گاهی‌اوقات، افرادی که دارای اضافه وزن هستند در قسمت ستون فقرات خود احساس درد می‌کنند. دلیل این امر هم این است که این دسته از افراد زمانی که برای مدتهای طولانی در یک جایی می‌نشینند در واقع وزن بیشتری را بر روی دنبالچه خود قرار می‌دهند و این فشار زیاد باعث درد و ناراحتی در این قسمت از بدن می‌شود. در چنین مواقعی، افراد می‌توانند با کاهش وزن به رفع این مشکل کمک کنند. با این حال، افرادی که وزن خود را خیلی سریع کاهش می‌دهند، ممکن است وقت کافی پیدا نکنند تا به این تغییرات جسمانی عادت کنند و احتمالاً به دلیل کاهش محافظت در برابر وزنی تحمیل شده بر روی بدن دنبالچة آنان بیشتر در معرض آسیب‌دیدگی و درد قرار گیرد.

چرا درد پایین کمر و دنبالچه در سنین بالا بیشتر مشاهده می‌شود؟

گاهی درد دنبالچه صرفا ناشی از بالا رفتن سن است. با گذشت زمان و به دلیل حرکات مکرر ممکن است که دنبالچة فرد دچار فرسودگی شود. البته این امر تا حدی طبیعی است اما این بدین معنا نیست که فرد مجبور است که کل زندگی خود را با این ناراحتی سپری کند. همواره امکان مراجعه به پزشک و کمک

گرفتن از وی در مورد گزینه‌های احتمالی برای درمان درد دنبالچه وجود دارد.

آیا بارداری می‌تواند علت درد دنبالچه در ماه‌های آخر باشد؟ 

قطعا بارداری در ماه‌های آخر می‌تواند یکی از علل شایع دردهای کمر و دنبالچه باشد. از آنجا که بدن در سه ماهه آخر بارداری برای ورود نوزاد به کانال تولد آماده می‌شود لذا می‌توان در این دوره شاهد بروز تغییراتی در لیگامانهای اطراف این ناحیه بود. این امر می‌تواند باعث ایجاد درد و ناراحتی در قسمت دنبالچه شود زیرا این لیگامان‌ها اغلب در نزدیکی و یا حتی متصل به این استخوان هستند. با این حال، این وضعیت کاملا عادی بوده و معمولاً هیچ جای نگرانی نیست به ویژه اگر این وضعیت تنها قبل از زایمان رخ دهد.

تزریق استروئید برای کاهش درد دنبالچه چگونه است؟

درمان اولیه کوکسیدینی  یا درد دنبالچه محافظه‌کارانه است و شامل استراحت در بستر، گرما درمانی، یخ درمانی، فیزیوتراپی و مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی است. برای بیمارانی که با وجود بکارگیری روش‌های فوق کماکان درد دارند تزریق استروئید به این قسمت از بدن به کمک داروهای بی‌حسی موضعی می‌تواند موثر و مفید باشد. گاهی در موارد نادر لازم است که استخوان کوکسیکس یا دنبالچه از طریق عمل جراحی از بدن خارج شود.

برای اقدام به تزریق استروئید بایستی در ابتدا با یک متخصص مشورت کنید. هنگامی که او تشخیص داد که وضعیت شما برای تزریق مناسب است وی خودش ترتیب کارها را داده و برنامه‌ریزی‌های لازمه را انجام می‌دهد. چنانچه از داروهایی مانند داروهای فشار خون یا رقیق کننده خون استفاده می‌کنید لازم است که این موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا قبل از تزریق استروئید در خصوص تداوم مصرف این داروها تصمیمات لازم اتخاذ شود. همچنین چنانچه دیابت دارید حتما این موضوع را به پزشک اطلاع دهید زیرا ممکن است که تزریق استروئید باعث افزایش قند خون در طی چند روز آتی شود. علاوه بر این، بهتر است که کسی را به همراه داشته باشید تا پس از تزریق شما را تا منزل همراهی کند. معمولاً تزریق استروئید ظرف چند دقیقه صورت می‌گیرد و خیلی زود تمام می‌شود. قبل از تزریق، مقدار اندکی داروی بی‌حسی موضعی (لیدوکائین) به پوست مالیده می‌شود تا فرد به هنگام تزریق درد کمتری احساس کند. اگرچه استفاده از داروهای آرامبخشی معمولاً لازم نیست اما در مواردی که فرد مضطرب است می‌تواند مقدار کمی آرام‌بخش به وی داده شود. سوزن در مفصل در زیر اشعه X قرار می‌گیرد و سپس دارو تزریق می‌شود. پس از تزریق فرد اندکی احساس بهبودی کرده و سپس از بیمارستان مرخص می‌شود.

پس از تزریق استروئید چه اتفاقی می‌افتد؟

گاهی ممکن است که بلافاصله پس از تزریق احساس کنید که درد دنبالچه شما کمتر شده است و  دلیل آن هم استفاده از مادة بی‌حسی موضعی است. پس از گذشت چند ساعت که اثر مادة بیحس‌ کننده از بین رفت دوباره درد به سراغ شما برمی‌گردد. همچنین ممکن است به دلیل تحریک پوست بر اثر سوزن تا چند روز در محل تزریق احساس درد خفیفی داشته باشید.گاهی شاید چند روز طول بکشد تا داروی تزریق شده اثر کند. مدت زمان تسکین درد پس از تزریق استروئید در هر فردی متفاوت است بطوری که ممکن است تسکین درد در برخی از بیماران تا چند روز و در بعضی دیگر تا چند ماه طول بکشد.

برای درمان درد دنبالچه به چند مرحله تزریق استروئید نیاز است؟

ممکن است پس از اولین تزریق درد دنبالچه در فرد تسکین یابد و نیازی به تزریق دوم نباشد. اما اگر درد فرد پس از اولین مرحله تزریق استروئید تسکین نیابد بنابراین ممکن است لازم باشد که یک مرحلة دیگر استروئید به وی تزریق شود. معمولاً در مدت ۶ ماه بیش از سه مرحله تزریق صورت  نمی‌گیرد. اگر چنانچه پس از سه مرحله تزریق استروئید درد دنبالچه برطرف نشود در این صورت احتمالا منبع درد و ناراحتی فرد مفصل ساکروایلیاک نیست. برخی از شرایطی که علائم مشابهی دارند شامل برآمدگی دیسک و یا فتق دیسک کمر، تنگی کانال نخاعی و بیماری مفاصل فاست در ستون فقرات می‌باشد.

خطرات و عوارض ناشی از تزریق استروئید چیست؟

به طور کلی، تزریق استروئید برای تسکین درد دنبالچه یک روش ساده و بی‌خطر است. شایع‌ترین عارضه جانبی ناشی از تزریق استروئید ایجاد درد در محل تزریق و جای سوزن است که معمولا طی چند روز این درد نیز برطرف می‌شود. البته خونریزی و عفونت نیز جزء عوارض احتمالی تمامی تزریقات هستند. برخی از عوارض جانبی احتمالی نیز وجود دارد که ناشی از داروی تزریق شده می‌باشد که شامل افزایش قند خون، افزایش وزن و احتباس آب بدن است. البته می‌توان با استفاده از دوزهای پایین دارو و محدود کردن تعداد تزریقات در طی ۶ ماه احتمال بروز این عوارض را به حداقل رساند.

در چه صورت جراحی توصیه می‌شود؟

اگر پس از امتحان کردن تمام گزینه‌های درمانی بالا هیچگونه موفقیتی حاصل نشد در این صورت ممکن است که اقدام بعدی عمل جراحی باشد. عمل جراحی کوکسیدینی یا دنبالچه کوکسیژکتومی یا برداشتن استخوان دنبالچه نامیده می‌شود.

کوکسیژکتومی نیز همانند سایر عمل‌های جراحی خطرات بالقوه و احتمالی به همراه دارد که لازم است قبل از شروع در مورد آنها با جراح خود صحبت کنید. خطرات ناشی از جراحی دنبالچه شامل عفونت، هماتوما (مجموعه‌ای غیرطبیعی از خون در خارج از شریان یا ورید) و بعدها  ابتلا به فتق احتمالی پرینه (عضلات ضعیف لگن حامی رکتوم) است.

چگونه می توان در طول بارداری درد دنبالچه را درمان کرد؟

خوشبختانه روش‌های طبیعی و تأیید شده برای دوران بارداری وجود دارد که می‌توان به کمک آنها هرگونه درد و ناراحتی را بدون ایجاد خطری برای سلامتی مادر و یا جنین برطرف کرد. برخی از این روش‌ها عبارتند از:

طرز نشستن خود را اصلاح کنید  

نشستن بر روی یک صندلی سخت و ناراحت کننده برای ساعت‌های طولانی می‌تواند یک نوع شکنجه برای مادران باردار باشد. سعی کنید که فشار را از روی قسمت دنبالچة خود بردارید و به کمک یک بالش دوناتی شکل ستون فقرات خود را صاف و همتراز نگه دارید. این کار به شما کمک می‌کند تا وزن بدنتان را به طور مساوی بر اعضای بدن تقسیم کنید و نشستن برای مدت طولانی برای شما راحت‌تر شود. همچنین استفاده از این نوع صندلی‌ها برای زنانی که به غیر از بارداری، بواسیر نیز دارند بسیار مفید است. از طرفی دیگر، استفاده از آنها پس از تولد نوزاد برای زنانی که در قسمت پرینه خود درد دارند نیز سودمند است. در واقع می‌توانید با یک تیر  سه نشان بزنید.

به پهلو بخوابید 

به زنان باردار توصیه می‌شود که در طی این دوران به پهلو و ترجیحاً پهلوی سمت چپ خود بخوابند تا فشار روی  ستون فقرات برداشته شده و جریان گردش خون به جفت جنین ادامه یابد. اگر این طرز خوابیدن کمکی به تسکین درد دنبالچه نمی‌کند می‌توانید یک بالش در بین پاهایتان بگذارید تا مفاصل ران و زانو در موقعیتی راحت‌تر قرار گیرند.

از بالش‌های بارداری استفاده کنید

این نوع بالش‌ها به شکل حرف  C هستند و کل بدن از سر گرفته تا شکم، پاها، زانو و ستون فقرات را در بر می‌گیرد. همچنین این نوع بالش‌ها از ورجه وورجه رفتن به هنگام خواب برای یافتن یک وضعیت راحت جلوگیری می‌کند.

در کلاس‌های یوگا شرکت کنید

شرکت در کلاس‌های یوگا قبل از زایمان یک عالمه مزایای از پایین آمدن فشار خون تا بهبود خلق و خوی و کاهش درد کمر برای مادران باردار به همراه دارد. برای این کار می‌توانید در کلاس‌های یوگا ثبت نام کنید یا چند حرکت ساده مانند حرکت گربه- گاو، حرکت پل و حرکت بچه را یاد گرفته و در خانه انجام دهید.  فراموش نکنید که از انجام حرکاتی که بر لازم است بر روی شکم دراز بکشید، بدنتان را زیاد پیچ دهید و یا به پشت بخوابید حتما خودداری کنید.

از کمربند پشتیبانی زایمان استفاده کنید

اگرچه ممکن است ظاهر این کمربند به نوعی ترسناک باشد اما در واقع فشار برآمدگی شکم را به طور یکنواخت در سراسر کمر توزیع می‌کند و از بروز درد دنبالچه جلوگیری می‌کند. این کمرند قسمت‌های زیرین و بالای برآمدگی شکم را در بر می‌گیرد و قسمت میانی شکم را آزاد می‌گذارد. همچنین  اگر این روزها دچار خارش پوست هستید و یا بدنتان بیش از حد گرم می‌شود استفاده از آن بسیار مفید خواهد بود.