بیمارانی که دچار بیاختیاری مدفوع هستند، نمیتوانند دفع مدفوع را کنترل کنند و در نتیجه با موقعیتهای ناخوشایندی روبرو میشوند. تمام بیماران بیاختیاری مدفوع را به یک شکل تجربه نمیکنند. برخی بیماران نیاز ناگهانی و مبرمی را برای دفع حس میکنند، اما نمیتوانند خودشان را به موقع به سرویس بهداشتی برسانند؛ این مشکل اصطلاحاً بیاختیاری مدفوع فوریتی یا اورژانسی گفته میشود. بسیاری از بیماران با بهرهگیری از درمان مناسب، عملکرد عادی روده را بازمییابند. درمان بیاختیاری مدفوع غالباً به علت و شدت عارضه بستگی دارد.
علل بیاختیاری مدفوع
آسیب دیدن عضلات دور مقعد (اسفنکتر مقعدی) شایعترین علت بیاختیاری مدفوع است. زایمان واژینال به اسفنکتر مقعدی یا عصبهای آن آسیب میزند؛ به همین دلیل است که درصد شیوع بیاختیاری مدفوع در زنان دو برابر مردان است. جراحی مقعدی نیز میتواند به عصبها یا اسفنکتر مقعدی آسیب بزند و منجر به بیاختیاری مدفوع شود. البته بیاختیاری مدفوع علل دیگری نیز دارد که عبارتند از:
- اسهال: اسهال غالباً پیآمد عفونت یا سندرم روده تحریکپذیر است.
- سفت شدن مدفوع و گیر کردن آن: این مشکل نتیجهی یبوست شدید است که غالباً در سالمندان مشاهده میشود.
- بیماری التهابی روده: بیماری کرون یا کولیت زخمی
- آسیب عصبی: از علل آسیب عصبی میتوان به دیابت، ضایعه نخاعی، ام اس یا عارضههای دیگر اشاره کرد.
- آسیب دیدن راست روده (رکتوم) در اثر تشعشع: این آسیبدیدگی بعد از درمانهایی مانند سرطان پروستات پیش میآید.
- اختلالات شناختی: برای مثال این اختلالات در اثر ابتلا به آلزایمر پیشرفته یا بعد از سکته مغزی ایجاد میشود.
در اکثر موارد بیاختیاری مدفوع غالباً بیش از یک دلیل وجود دارد. همچنین در برخی بیماران دلیل مشخصی برای بیاختیاری مدفوع وجود ندارد.
برای کسب اطلاعات در زمینه درمان قوز پشت و گودی کمر اینجا کلیک کنید.
برای کسب اطلاعات در زمینه درمان قطعی افتادگی شانه اینجا کلیک کنید.
جهت کسب اطلاعات بیشتر، مشاوره با متخصصین ما یا رزرو نوبت میتوانید با شمارههای ۰۲۱۲۶۷۲۲۰۰۳ و ۰۲۱۲۶۷۲۲۰۰۴ تماس حاصل فرمایید.
و علائم بیاختیاری مدفوع
بیاختیاری مدفوع بیماران را به روشهای مختلفی دچار مشکل میکند. بیماران دچار بیاختیاری مدفوع با مشکلات و علائم زیر روبرو میشوند:
- فرد ناگهان حس میکند که باید مدفوع را به سرعت دفع کند، اما نمیتواند این عمل را کنترل کند.
- بیمار خودش را کثیف میکند، بدون آن که متوجه باشد که باید خود را به سرویس بهداشتی برساند.
- مدفوع گاهی اوقات، برای مثال هنگام خارج شدن باد، ترشح میکند.
- بیاختیاری هر روز یا هر از گاه رخ میدهد، چنانچه این اتفاق فقط یک بار و در زمان اسهال بودن برایتان پیش آمده است، احتمالاً مشکلی ندارید.
- بیاختیاری مدفوع زندگی روزانه بیمار، برای مثال معاشرتهای اجتماعی وی را تحتالشعاع قرار میدهد.
بیماران علائم دیگری مانند یبوست، اسهال، نفخ یا خارج شدن باد را نیز تجربه میکنند.
تشخیص بیاختیاری مدفوع
بیماران معمولاً از صحبت کردن درباره بیاختیاری مدفوع خجالت میکشند، اما شرح علائم برای انجام یک تشخیص صحیح به پزشک کمک میکند. پزشک قدرت عضلهی اسفنکتر مقعد را حین معاینه بالینی ارزیابی میکند، پزشک برای این کار دستکش میپوشد و انگشتش را وارد راست روده میکند. آزمایشهای زیر نیز برای تشخیص علت بیاختیاری مدفوع انجام میشود:
- آزمایش مدفوع: چنانچه بیمار اسهال داشته باشد، آزمایش مدفوع برای تشخیص عفونت یا علل دیگر بیماری انجام میشود.
- آندوسکوپی: متخصص لولهای را که دوربینی سر آن قرار دارد، وارد مقعد میکند تا مشکلات احتمالی روده بزرگ یا کانال مقعدی را بررسی کند. در این آزمایش از یک لوله کوتاه و سخت (آنوسکوپی) یا یک لوله منعطف و بلندتر (سیگموئیدوسکوپی یا کلونوسکوپی) استفاده میشود.
- مانومتری آنورکتال: نمایشگر فشار برای اندازهگیری قدرت عضلات اسفنکتر داخل مقعد و راست روده قرار داده میشود.
- آندوسونوگرافی: متخصص پروب سونوگرافی را وارد مقعد میکند تا با مشاهدهی تصاویر بتواند آسیب عصبی عامل بیاختیاری مدفوع را پیدا کند.
- ام آر آی دفکوگرافی: برای اسکن ام آر آی (تصویربرداری تشدید مغناطیسی) لگن لازم است که بیمار دفع را با شنیدن دستور انجام دهد. به این ترتیب اطلاعاتی درباره عضلات و ساختارهای نگهدارنده مقعد، رکتوم و لگن به دست بیاید.
درمان بی اختیاری مدفوع
برخی از روش های درمانی بی اختیاری مدفوع عبارتند از:
تغذیه
برای درمان بیاختیاری مدفوع لازم است که نکات زیر را در برنامهی غذایی خود رعایت کنید:
- هر روز 30 ـ 20 گرم فیبر دریافت کنید. فیبر مدفوع را حجیمتر و کنترل آن را آسانتر میکند.
- از مصرف کافئین خودداری کنید تا دچار اسهال نشوید.
- هر روز چند لیوان آب بنوشید تا دچار یبوست نشوید.
درمان دارویی
مصرف داروهای زیر برای درمان بیاختیاری مدفوع توصیه میشود:
- داروهای ضداسهال: مانند لوپرامید هیدروکلراید و دی فنوکسیلات و سولفات آتروپین
- داروهای ملین حجیم کننده: اگر یبوست مزمن علت بیاختیاری مدفوع باشد، پزشک داروهایی مانند متیل سلولز و پسیلیوم تجویز میکند.
آموزش روده
پزشک به بیمار توصیه میکند که عمل دفع را در ساعت معینی از روز، مثلاً بعد از غذا خوردن انجام دهد. چنانچه زمان معینی برای دفع تعریف شود، کنترل کردن مدفوع آسانتر میشود.
عاملهای حجیم کننده
تزریق عاملهای غیرقابل جذب حجیم کننده دیوارههای مقعد را ضخیم میکند و به این ترتیب از ترشح و تخلیهی ناخواستهی مدفوع جلوگیری میشود.
بیوفیدبک
بیویفدیک نوع دیگری از آموزش روده است. متخصص پروب حساس به فشاری را داخل مقعد قرار میدهد. هر بار که عضلات اسفنکتر مقعد دور پروب منقبض میشود، دستگاه این انقباض را حس میکند و سیگنالهایی را که علامت انقباض است به بیمار نشان میدهد تا بیمار الگوهای فعالیت عضلات مقعدی را بهتر درک کند. تمرین کردن انقباضهای عضلات و دیدن سیگنالهای مربوط به قدرت و واکنش این عضلات روی صفحهی نمایشگر روش تقویت این عضلات را به بیمار یاد میدهد.
درمان بی اختیاری ادرار با فیزیوتراپی
برخی از روش های فیزیوتراپی برای درمان بی اختیاری ادرار عبارتند از:
تحریک عصب خاجی (SNS)
عصبهای خاجی که از نخاع خارج میشوند و به عضلات لگن میرسند، حس و قدرت عضلات اسفنکتر مقعدی و راست روده را تنظیم میکنند. متخصص دستگاهی را در مقعد بیمار قرار میدهد که تکانههای الکتریکی کوچکی را به طور مستمر به عصبها میفرستد، ارسال مداوم این سیگنالها عضلات روده را تقویت میکند. این درمان معمولاً فقط بعد از امتحان کردن روشهای دیگر انجام میشود و برای اثبات تاثیرگذاری آن باید مطالعات بیشتری انجام شود.
تحریک عصب تیبیال خلفی (PTNS/ TENS)
این درمان کمتهاجمی عصب تیبیال خلفی مچ پا را تحریک میکند و چنانچه به صورت هفتگی یا چند بار در ماه انجام شود، برای بیماران دچار بیاختیاری مدفوع مفید است.
رادیوفرکانسی و شکلدهی به اسفنکتر
متخصص پروبی را داخل مقعد قرار میدهد که میزان کنترل شدهای از انرژی گرمایی را به سمت دیواره مقعد هدایت میکند. شکلدهی رادیوفرکانسی آسیبی جزئی را به عضلات اسفنکتر وارد میکند که در نهایت منجر به ضخیمتر شدن و التیام آنها میشود.
بالن واژینال (دستگاه Eclipse )
متخصص دستگاه پمپ مانندی را داخل واژن قرار میدهد. زمانی که بالن باد میشود، به ناحیه راست روده فشار میآورد و در نتیجه تعداد دفعات بیاختیاری مدفوع کمتر میشود.
جراحی
چنانچه روشهای غیرجراحی کمکی به درمان بیاختیاری مدفوع نکرده باشد، یا بیاختیاری مدفوع پیآمد آسیبدیدگی عضلات کف لگن یا اسفنکتر مقعدی باشد، جراحی توصیه میشود. جراحیهای زیر برای درمان قطعی بیاختیاری مدفوع انجام میشود:
- اسفنکتروپلاستی: اسفنکتروپلاستی رایجترین عملی است که برای درمان بیاختیاری مدفوع انجام میشود. جراح سرهای جدا شدهی اسفنکتر مقعدی را که حین زایمان یا آسیبدیدگی دیگری از هم جدا شده است، دوباره به هم متصل میکند.
- اسفنکتر مقعد مصنوعی: جراح کافی (cuff ) را دور مقعد قرار میدهد و پمپ کوچکی را زیر پوست میگذارد تا بیمار بتواند کاف را باد کند یا باد آن را خالی کند و به این ترتیب دفع را کنترل کند. این جراحی به دلیل عوارض جانبی آن، درمان متداولی نیست.
- کلستومی: جراح دهانهای برای خروج مدفوع از روده بزرگ را روی دیواره شکم ایجاد میکند و کیسهای را به خارج شکم وصل میکند تا مدفوع در کیسه جمع شود. جراحی کلستومی آخرین راهکار برای درمان بیاختیاری مدفوع است. البته کلستومی به دلیل تاثیر ناخوشایندی که بر کیفیت زندگی بیمار دارد، به ندرت برای درمان بیاختیاری مدفوع انجام میشود.
ورزشهای کف لگن برای درمان بیاختیاری مدفوع
چون عضلات کف لگن راست روده و مثانه را نگه میدارند، نقش مهمی در کنترل کردن مدفوع و ادرار دارند. ضعف این عضلات در کنار ضعف اسفنکتر مقعدی (عضلات دور دهانه مقعد) منجر به بیاختیاری مدفوع میشود. این تمرینها با هدف تقویت عضلات و پیشگیری از ترشح و دفع ناخواسته مدفوع انجام میشود.
تعیین محل عضلات مقعدی
قبل از هر کار باید محل عضلات مقعدی را تعیین کنید. زمانی که به بیماران گفته میشود عضله مقعد را منقبض کنند، آنها غالباً این انقباض را به اشتباه با به کارگیری عضلات شکم، ران، پا یا باسن انجام میدهند. این روش اشتباه است. پزشک معالج کمک میکند تا محل این عضلات را تعیین کنید و به درستی آنها را تمرین دهید.
آمادگی برای انجام این تمرین
- محل خلوتی را پیدا کنید که کسی مزاحمتان نشود.
- ورزشهای کف لگن را میتوانید در حالت ایستاده، نشسته یا خوابیده انجام دهید.
- بسیار مهم است که حین انجام تمرینها روی ذهن و بدنتان تمرکز کنید.
- بعد از دو ماه تمرین مهارت پیدا میکنید و میتوانید این حرکات را به راحتی انجام دهید.
مراحل ورزش عضلات کف لگن
- یک دست را روی قفسه سینه و دست دیگر را روی شکم بگذارید. هنگامی که عضلات مقعد را منقبض میکنید، نباید دستتان را روی شکم حس کنید.
- ابتدا عضلات مقعد را به مدت 30 ـ 20 ثانیه منقبض کنید.
- عضلات را یکباره منقبض نکنید، این حرکت را ظرف 5 ثانیه به آرامی انجام دهید.
- بعد از آن که انقباض را به حداکثر رساندید، این حالت را 30 ـ 20 ثانیه حفظ کنید.
- هنگام منقبض کردن عضلات به طور طبیعی نفس بکشید و نفستان را حبس نکنید؛ در غیر این صورت فشار داخل شکم افزایش مییابد که منجر به دفع ناخواسته و یا بیاختیاری میشود. در عوض چند نفس سطحی از قفسه سینه بکشید، به طوری که حرکت شکم حداقل باشد. برای این که تمرین برایتان آسانتر شود، نفس بکشید و همان طور که نفستان را بیرون میدهید، انقباض عضله مقعد را شروع کنید و تنفس سطحی را حین حفظ انقباض ادامه دهید.
- بعد از آن که انقباض را 30 ـ 20 ثانیه حفظ کردید، عضله مقعد را به تدریج ظرف 5 ثانیه شل کنید. مهم است که عضلات را به تدریج و نه یک دفعه شل کنید.
- هنگامی که انجام تمرینها را شروع میکنید، عضلات به سرعت خسته میشود یا این که نمیتوانید انقباض را بیشتر از 10 ثانیه حفظ کنید.
نکات مهم
انجام دادن حرکات زیر در روزها و هفتههای اول مشکل و ناراحت کننده است، اما هر کاری با تمرین کردن آسان میشود. مراحل زیر را به دقت انجام دهید:
- عضله مقعد را به تدریج و ظرف 5 ثانیه منقبض کنید.
- انقباض را 30 ـ 20 ثانیه حفظ کنید.
- عضلات مقعد را به آهستگی ظرف 5 ثانیه شل کنید.
- تنفس سطحی را هنگام انجام تمرین فراموش نکنید.
