تعویض مفصل ران از طریق عمل جراحی، تنها بخشی از فرایند تسکین درد باسنِ ناشی از مشکل مفصل ران است. گام بعدی بازیابی دامنه حرکتی مفصل و ساختن یک سیستم حمایتی قوی و باثبات برای مفصل جدید است که این کار از طریق تقویت عضلات پایتان انجام میشود و در اینجا است که فیزیوتراپی به میان میآید.
نیاز به فیزیوتراپی بعد از جراحی
بسیار ضروری است که در مدت بهبودی از جراحی تعویض مفصل ران و لگن، به کمک یک دکتر فیزیوتراپی روی دامنه حرکت مفصل رانتان کار کنید. پس از جراحی یک بازه زمانی وجود دارد (معمولاً چند هفته است، اگر چه طول مدت آن برای افراد مختلف متفاوت است) که باید در طول آن دامنه حرکت طبیعی مفصل رانتان را دوباره به دست بیاورید. بعضی از اشخاص در طول این مدت از بلند شدن ترس دارند و بدون بلند شدن و حرکت کردن بهبود مییابند، که در چنین حالتی، پس از بهبودی، برای بالا رفتن از پلهها یا انجام سایر فعالیتها دچار مشکل میشوند.
فیزیوتراپی تعویض مفصل لگن و ران همچنین با تقویت عضلات پایتان باعث میشود که احتمال دررفتگی مفصل جدید کم شود. با این روش، بعد از جراحی، مفصل ران مصنوعیتان در جای خود باقی میماند. (در طول شش تا هشت هفته اول بعد از عمل احتمال دررفتگی مفصل ران بیشتر است).
فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل ران: فرایند معمول
عموماً، اولین جلسه فیزیوتراپی روز بعد از عمل جراحی انجام میشود، یعنی هنگامی که هنوز در بیمارستان هستید. دکتر فیزیوتراپی به شما کمک میکند تا با استفاده از مفصل جدیدتان راه بروید. نوع جراحی انجام شده روی مفصلتان تعیین میکند که چقدر از وزن بدنتان را میتوانید روی مفصل رانتان قرار دهید.
دکتر فیزیوتراپی تمریناتی را برای انجام در رختخواب به شما میدهد که میتوانند از ایجاد لختههای خونی جلوگیری کنند، مانند سفت و شل کردن عضلات ران و فشردن عضلات باسن، یا کشیدن نوک پنجه پا رو به جلو و بالا و پایین کردن پا در حالت کاملاً کشیده. توصیه میکنیم دست کم ساعتی یک بار این تمرینات را انجام دهید.
در این مرحله، باید با استفاده از دارو دردتان کنترل شود تا بتوانید بلند شوید و حرکت کنید. این کار برای فرایند درمان بسیار مهم است.
فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل ران: بهبودی طولانی مدت
قطعاً، بعد از جراحی خیلی مشتاق خواهید بود که به خانه بروید و بدون دردی که پیشتر در مفصل رانتان داشتید به زندگی خود ادامه دهید. اما اول باید یاد بگیرید طوری حرکت کنید که مفصل جدیدتان از آسیب در امان بماند. برای همین باید برای مدتی به طور مرتب به یک دکتر فیزیوتراپی مراجعه کنید.
بیماران نباید مفصل رانشان را بیشتر از 90 درجه خم کنند. دکتر فیزیوتراپی میتواند به شما نحوه صحیح وارد شدن به ماشین و وان حمام و خارج شدن از آنها را آموزش دهد و حتی به شما یاد دهد که چگونه بدون آسیب زدن به مفصل رانتان بند کفشهایتان را ببندید.
پس از جراحی احساس درد و سفتی خواهید داشت، اما با کمک یک دکتر فیزیوتراپی، در طول هفتههای بعد این ناراحتیها کم میشوند، و هنگامی که پزشکتان به شما اجازه داد، میتوانید با انجام کارهایی مانند شنا کردن، حرکات ایروبیک و دوچرخهسواری روی زمینهای مسطح، سطح فعالیتتان را حفظ کنید. متخصصان توصیه میکنند، در صورتی که گلف بازی میکنید این کار را با کفشهای بدون میخ و بدون استفاده از ماشینهای مخصوص بازی گلف انجام دهید. از انجام فعالیتهایی مانند دوِ آهسته (جاگینگ) یا پریدن که فشار بسیار زیادی را به مفصل ران وارد میکنند اجتناب کنید. بلند کردن وزنه مشکلی ندارد، اما توصیه نمیشود که اجسام سنگین را حمل کنید، خصوصاً هنگام بالا یا پایین رفتن از پلهها.
در آینده نیز، اگر درد مانع از حرکت کردن یا انجام فعالیتهای روزانهتان شد، یا اگر وجود مشکلات تعادلی برایتان خطری ایجاد کرد، بهتر است دوباره به دکتر فیزیوتراپی مراجعه کنید.
حرکاتی که باید از آنها اجتناب کنید
در طول سه ماه اولی که کپسول مفصلی در حال بهبودی است، از انجام فعالیتهایی که باعث میشوند مفصل رانتان در هر جهتی به طور کامل کشیده شود خودداری کنید.
از فشار بردن پایتان به عقب و پیچاندن آن به سمت بیرون در پشت بدنتان (مانند وضعیت چرخش در هنگام زدن توپ گلف) اجتناب کنید.
از پیچاندن و خم کردن زانویتان به سمت بالا و یا رد کردن آن از خط وسط بدن (یعنی بردن پای جراحی شده به طرف دیگر بدن) اجتناب کنید.
در عوض، هنگام پوشیدن لباس مچ پایتان را به سمت داخل بیاورید، تا زانویتان رو به بیرون قرار بگیرد.
تمرینات پس از تعویض کامل مفصل ران
تمرینات مچ پا: پاهایتان را روی زمین در حالت کشیده قرار دهید و زانوهایتان را بیوقفه بالا و پایین ببرید. هر ساعت 10 بار این حرکت را تکرار کنید تا علاوه بر پیشگیری از تشکیل لختههای خونی، تورم از ناحیه پا به اطراف پمپاژ و پراکنده شود.
تمرینات استاتیک برای عضلات چهار سر ران: عضلات جلوی رانتان را سفت (جمع) کرده و پشت زانویتان را به طرف پایین فشار دهید. پنج ثانیه در این حالت بمانید و هر ساعت 10 بار این حرکت را تکرار کنید.
تمرینات زیر برای بهبود دامنه حرکتی مفصل رانتان و تقویت عضلات اطراف آن طراحی شدهاند. این تمرینات را تنها تا حدی که باعث درد نشوند انجام دهید.
برای شروع، این تمرینات را روزی سه بار و هر بار یک ست 10 تایی انجام دهید و به تدریج تعداد تکرارها را افزایش دهید تا جایی که بتوانید بدون مشکل خاصی هر تمرین را 20 تا 30 بار انجام دهید.
(برای انجام تمرینات 3 و 4 باید یک اسلاید برد زیر پایتان قرار دهید).
خم کردن مفصل ران و زانو: با بالا و پایین لغزاندن پاشنه پا روی اسلاید برد، زانویتان را خم و راست کنید. (مفصل رانتان را بیش از 70 درجه خم نکنید).
دور کردن مفصل ران از محور اصلی بدن (بیرون بردن پا به طرف کنارهها): در حالی که زانوهایتان کشیده است، با لغزاندن پاهایتان روی برد آنها را از هم دور کنید و سپس به هم نزدیک کنید. (پاهایتان از خط وسط بدن رد نشوند).
پایین رفتن از پله: ابتدا چوبهای زیر بغل پایین آورده و روی زمین قرار دهید. پای جراحی شده را پایین بیاورید. وزن بدن را روی چوبها به پله پایینی انتقال دهید. پس از آن پای جراحی نشده را پایین بیاورید.
راه رفتن: تا 4 تا 5 هفته بعد از عمل از چوب زیر بغل/واکر استفاده کنید؛ آن موقع جراح یا دکتر فیزیوتراپی پایتان را بررسی کرده و به شما خواهد گفت که میتوانید چوبهای زیر بغل/واکر را کنار بگذارید یا خیر.
به یاد داشته باشید که بهتر است از دو چوب استفاده کرده و یک الگوی راه رفتن خوب داشته باشید تا اینکه بخواهید بدون چوبها به سختی راه رفته و احتمالاً تعادلتان را از دست بدهید. بهترین معیاری که نشان میدهد برای کنار گذاشتن چوبهای زیر بغل آماده هستید آن است که بتوانید با وارد آوردن کمترین فشار از طریق بازوهایتان یک فاصله 30 تا 40 متری را طی کنید.
باز کردن زانو روی استوانه: حولهای را به شکل استوانهای درآورید و زیر زانویتان قرار دهید. عضلات چهار سر رانتان را جمع کنید طوری که زانویتان صاف شده و پاشنه پایتان از سطح رختخواب بلند شود. رانتان را روی استوانه نگهداشته و در همان حال زانویتان را تا حد ممکن صاف نگهدارید. 5 ثانیه در همین حالت بمانید و به آرامی پاشنه را پایین بیاورید. این حرکت را 10 تا 20 بار انجام دهید.
بالا آوردن پا در حالت کشیده: در حالی که زانویتان کاملاً روی سطح رختخواب کشیده شده است عضلات (چهار سر) رانتان را جمع کنید. در همان حال که عضلات رانتان را سفت میکنید، پایتان را 30 سانتیمتر از زمین بالا بیاورید. 5 ثانیه در این حالت بمانید.
تمرین صاف کردن مفاصل: عضلات باسنتان را جمع کنید؛ پاشنههایتان را به سطح رختخواب فشار دهید. تیغه شانههایتان را به عقب کشیده و به هم نزدیک کنید، دستهایتان را به سطح رختخواب فشار دهید و سعی کنید باسنتان را از زمین بلند کنید. 5 ثانیه در همین حالت بمانید.
ربع اسکات: به آرامی به حالت اسکات پایین بروید و اجازه بدهید که زانوهایتان یک چهارم اسکات کامل خم شوند، سپس به آرامی آنها را دوباره صاف کنید. در همین حال پشتتان را صاف نگهدارید و اجازه بدهید که مفاصل ران و زانوهایتان حرکت را انجام دهند.
بالا آوردن پا از کنار: پای جراحی شده را از کنار بالا بیاورید، طوری که در تمام مدت زانویتان صاف بماند و پنجه پایتان رو به جلو باشد. 3 ثانیه در همین حال بمانید و پا را پایین بیاورید.
بالا آوردن پا از جلو: پای جراحی شده را از جلو بالا بیاورید؛ اجازه بدهید که زانویتان خم شود. 3 ثانیه در همین حالت بمانید و سپس پا را پایین بیاورید.
بالا آوردن پا از پشت: پای جراحی شده را از عقب بالا ببرید و زانویتان را صاف نگهدارید. به جلو خم نشوید. 3 ثانیه در همین حالت بمانید و سپس پا را پایین بیاورید.
بالا رفتن از پلهها: بگذارید چوبهای زیر بغل همراه پای جراحی شده پایین بماند. پای جراحی نشده را روی پله اول قرار دهید. وزنتان را از طریق دستهایتان روی چوبها قرار داده و به پای جلو انتقال دهید. سپس پای جراحی شده را روی پله اول قرار داده و آخر از همه چوبها را روی پله اول قرار دهید.
