مفصل ران (هیپ) متشکل از یک قسمت توپی شکل و یک سوکت است. قسمت توپی شکل در بالای استخوان ران قرار دارد و در داخل “سوکتی” جا میگیرد که توسط بخشی از استخوان لگن به وجود آمده است. بافت لغزندهای به نام غضروف سطح استخوان را پوشانده و فضای شبیه به بالشتک را برای مفصل مهیا کرده و باعث میشود تا اصطکاک کمتری بین استخوانها به وجود بیایید تا فرد بتواند بدون هیچ مشکل و درد خاصی تحرک داشته باشد. افرادی که دچار آرتروز مفصل ران میشوند در واقع قسمت غضروفی مفصل در آنها از بین رفته و استخوانها با یکدیگر سایش پیدا میکنند. در اثر این رویداد، این قسمت از بدن فرد دچار التهاب و درد میشود. آرتروز سایش و پارگی و یا یک واکنش ایمنی است که باعث نازکتر شدن و یا از بین بردن غضروف بین سر استخوانها میشود. انجام کارهای روزمره مانند خم شدن برای بستن بند کفش، بلند شدن از روی صندلی و یا پیادهروی کردن برای افراد مبتلا به آرتروز مفصل ران مشکل و دردناک است.
آرتروز مفصل ران در صورت عدم درمان مناسب یکی از عوامل مهم در معلولیت افراد حتی در سنین جوانی است
جهت کسب آگاهی از روش جدید درمان آرتروز مفصل هیپ اینجا کلیک کنید.
انواع آرتروز مفصل هیپ
داشتن اطلاعاتی در خصوص انواع آرتروز مفصل ران برای افراد مبتلا به آن بسیار حائز اهمیت است زیرا برای هر نوع آرتروزی دارو و روش معالجه خاصی وجود دارد. برخی از شایعترین انواع آرتروزی که مفصل لگن دچار آنها میشوند عبارتند از:
استئوآرتریت
استئوآرتریت شایعترین نوع آرتروز لگن است. استئوآرتریت (OA) یک بیماری مفصلی دژنراتیو است که در آن غضروفهای پوشاننده انتهای مفصل به تدریج از بین میروند. این نوع آرتروز اغلب به دلیل سابیدگی و پارگی معمولی مفصل و ناشی از بالا رفتن سن اتفاق میافتد. البته در مواردی ممکن است که استئوآرتریت در نتیجه آسیب دیدگی مفصل اتفاق بیفتد. خطر ابتلا به استئوآرتریت لگن در افراد تقریباً ۲۵ درصد است و بسیاری از افراد تنها علائم خفیفی از آن را دارند. گاهی ممکن است که استئوآرتریت تنها در یکی از طرفین مفصل لگن اتفاق بیفتد. کسانی که در سنین پایینتر دچار این نوع آرتروز میشوند اغلب بصورت مادرزادی به یک نوع ناهنجاری مفصل لگن به نام دیسپلازی مفصل مبتلا هستند.
اسپوندیلوآرتریت محوری و اسپوندیلیت آنکیلوزان
اسپوندیلوآرتریت محوری ( axSpA ) نوعی آرتروز التهابی است که در درجه اول بر روی مفاصل کمر و ساکروایلیاک (محل اتصال ستون فقرات به لگن) تأثیر میگذارد. البته این بدان معنا نیست که تاثیری بر روی سایر مفاصل بدن ندارد. اسپوندیلوآرتریت محوری مجموعهای از آرتروزهایی شامل اسپوندیلوآرتریت محوری غیر قابل مشاهده با رادیوگرافی است که در آنها ستون فقرات و مفاصل ساکروایلیک ملتهب شده اما زمانی که با اشعه ایکس از آنها عکسبرداری میشود هیچ گونه تغییری در مفاصل قابل مشاهده نیست. با این حال، آسیبدیدگی مفاصل در اسپوندیلیت آنکیلوزان (AS) بر روی عکسهای گرفته شده از مفصل به کمک اشعه قابل مشاهده است. درگیری مفصل لگن در اسپوندیلوآرتریت محوری امری شایع است. مطالعات نشان میدهد که اسپوندیلوآرتریت محوری میتواند تا ۲۰ تا ۳۰ درصد از بیماران را تحت تأثیر قرار دهد و در اغلب مواقع فلجکننده است. تحقیقات نشان میدهد که علائم مفصل لگن در اسپوندیلوآرتریت محوری میتواند نشانهای از ابتلا به یک بیماری شدیدتر بوده و به مرور زمان احتمال آسیبدیدگی بیشتر استخوان در آن وجود دارد.
آرتریت پس از سانحه
این نوع از آرتروز مفصل ران که بسیار هم شایع است به دلیل آسیب دیدگی ایجاد میشود حتی اگر این آسیبدیدگی خیلی وقتها قبل اتفاق افتاده باشد. به عنوان مثال، یک پیچ خوردگی، شکستگی و یا دررفتگی پس از افتادن از بلندی، تصادف و یا آسیبدیدگی ورزشی ممکن است باعث آسیب جدی به غضروف شده و به تخریب مفصل در سنین کم بینجامد. گاهی ممکن است که علائم این نوع از آرتروز پس از گذشت چند سال و یا حتی چندین دهه ظاهر شود و مفصل شروع به درد کند. بنا به گفته پزشکان این حالت در بین ۵ الی ۱۰ درصد بیماران مبتلا به آرتروز مفصل ران رخ میدهد. آرتریت پس از سانحه معمولاً در جوانان بیشتر شایع است. “بیماران مبتلا استئوآرتریت فلج کننده که دچار آسیب دیدگی مفصلی هستند، بیش از ۱۰ جوانتر از افرادی هستند که مفصل آنها هیچگونه آسیبی ندیده است.”
آرتریت روماتوئید
آرتریت روماتوئید (RA) یک بیماری التهابی مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن به خود حمله کرده و باعث ایجاد التهاب، تورم، سفتی و درد در مفاصل مختلف بدن میشود. این نوع از آرتروز اغلب در ابتدا در مفاصل کوچک دست و پا رخ میدهد اما ممکن است سایر مفاصل بدن مانند زانو، آرنج، لگن و گردن را نیز تحت تأثیر خود قرار دهد. آرتریت روماتوئید معمولاً متقارن تلقی میشود و به طور معمول هر دو سمت لگن را بطور همزمان تحت تأثیر قرار میدهد. البته گاهی هم ممکن است که دو طرف لگن را در زمانهای مختلف درگیر خود کند. آرتروز مفصل هیپ از نوع روماتوئید بیشتر از بقیه قابل توجه است. امروزه به لطف پیشرفتهای علم پزشکی، مانند داروهای ضد روماتیسمی اصلاح کننده بیماری(DMARDS) ، از جمله داروهای بیولوژیکی و عمل جراحی تعویض مفصل، میزان ناتوانی بیماران بر اثر آرتروز مفصل ران و مخصوصا آرتریت روماتوئید کمتر از قبل شده است.
لوپوس اریتماتوز سیستمیک (Lupus)
لوپوس یک بیماری خود ایمنی است که هنگام حمله سیستم ایمنی بدن به بافتها و اندامهای خود بروز میکند. التهاب ناشی از لوپوس میتواند در قسمتهای مختلف بدن از جمله مفاصل، کلیهها، سیستم عصبی مغزی و مرکزی، قلب، ریهها و رگهای خونی تأثیر بگذارد. انواع مختلف لوپوس وجود دارد که شایعترین نوع آن لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) است به طوری که تقریبا ۷۰ درصد از کل موارد لوپوس را تشکیل میدهد. لوپوس ممکن است بطور همزمان هر دو طرف مفصل لگن را درگیر خود کند. معمولاً بیماری مفصل هیپ در لوپوس اریتماتوز سیستمیک ناشی از نکروز آواسکولار (بافت مردگی ناشی از بیخونی) میباشد یعنی جایی که جریان خون به طور کاملا ناگهانی به سمت لگن قطع شده و منجر به درد و کاهش دامنه تحرک میشود. این حالت شبیه به سکته مغزی یا حمله قلبی در استخوانهای فرد است. تحقیقات نشان میدهد که این عارضه در حدود ۱۰ درصد از بیماران لوپوس رخ میدهد. اگر نکروز آواسکولار ران لگن پیشرفت کند سر استخوان فمورال (بالای ران) ممکن است دچار شکستگی شود و نیاز به تعویض کامل مفصل ران داشته باشد. اگرچه این وضعیت میتواند بصورت خود به خودی در لوپوس رخ دهد اما معمولا بیمارانی که دوز بالا و طولانی مدتی از داروهای استروئیدی مصرف میکنند بیشتر دچار آن میشوند.
علائم آرتروز مفصل ران چیست؟
شایعترین علائم آرتروز لگن شامل موارد زیر میباشد:
- درد در مفصل ران که ممکن است شامل درد در کشاله ران، باسن یا قسمت خارجی ران شود.
- دردی در کشاله ران که به سمت داخل ساق پا انتشار پیدا میکند.
- درد گاه به گاه زانو مخصوصا در قسمت داخلی زانو
- “قفل کردن” یا “گیر کردن” مفصل ران
- شنیدن صدای به خراشیدگی به هنگام حرکت ناشی از قطعات شل غضروفی و دیگر بافتهای بدن که در حرکت مفصل اختلال ایجاد میکند.
- مشکل در راه رفتن یا کاهش مسافتی که فرد میتواند راه برود.
- کاهش دامنه حرکتی در مفصل ران که ممکن است باعث لنگیدن فرد شود (در چنین شرایطی دوستان و اطرافیان فرد میتوانند متوجه لنگیدن وی شوند)
- مشکل در بالا رفتن و یا پایین آمدن از پلهها
- مشکل در ورود و خروج از ماشین
- مشکل در خم شدن مانند زمانی که برای پوشیدن جوراب و کفش فرد خم میشود
- به سختی خوابیدن و یا بروز دردی که شبها فرد را از خواب بیدار میکند.
- تشدید درد با انجام فعالیتهای سنگین و طولانی مدت
- خشکی در مفصل لگن یا محدودیت و کاهش دامنه حرکتی (به عنوان مثال: فرد نمیتوان به هنگام نشستن پاهایش را روی هم بیندازد)
- محدود شدن توانایی فرد در انجام فعالیتهای روزمره
- کم و زیاد شدن درد؛ با تشدید درد روزهای سخت فرد آغاز میشود.
- کوتاهتر شدن احتمالی پای آسیبدیده
چگونه میتوان آرتروز مفصل ران را تشخیص داد؟
تشخیص آرتروز مفصل ران با بررسی تاریخچه پزشکی و معاینه جسمانی لگن فرد شروع میشود. پزشک قسمتی که بیمار درد دارد و همچنین نحوه راه رفتن وی را نگاه میکند تا میزان دامنه حرکتی وی را بسنجد. اگر بدن بیمار به هنگام راه رفتن به سمت مفصل آسیب دیده خم شود این بدان معناست که بیمار برای اجتناب از تشدید درد به ناچار سعی میکند که بدن خود را خم کرده و وزن کمتری بر روی مفصل آسیب دیده ران بیندازد. همچنین پزشک سوالاتی را مطرح میکند که میتواند به شما اطمینان دهد که درد شما واقعاً ناشی از مفصل لگن است و هیچگونه دلیل خاص دیگری ندارد. گاهی برخی دیگر از شرایط مانند داشتن فتق یا فشرده شدن عصب کمر علائم بسیار شبیه به آرتروز مفصل هیپ به همراه دارد. به کمک عکسبرداری از لگن و ستون فقرات میتوان تشخیص داد که آیا مفصل دچار ناهنجاری شده است یا نه و همچنین میتوان محل درد را نیز شناسایی کرد. به کمک عکسبرداری با اشعه ایکس میتوان تغییرات زیر را که نشان دهنده آرتروز هستند را مشاهده کرد:
- نازک شدن یا فرسایش استخوانها
- از دست رفتن فضای مفصل
- انباشت مایع بیش از حد در داخل مفصل
در مواردی که پرتونگاری اطلاعات کافی در اختیار ما قرار ندهد شاید لازم باشد که از سایر آزمایشهای تصویری همچون MRI یا سی تی اسکن استفاده کرد. اگر تشخیص پزشک این باشد که آرتروز التهابی عامل درد لگن در بیمار است در این صورت شاید لازم باشد که فرد آزمایش خون بدهد تا میزان التهاب و وجود آنتی بادی هایی که ممکن است نشان دهنده بیماری خود ایمنی مثلاً در لوپوس یا روماتیسم باشد، بررسی شود.
آرتروز لگن چگونه درمان میشود؟
درمان آرتروز لگن بستگی به نوع آن دارد. معمولاً روند درمان در ابتدا با اقدامات محافظهکارانه و غیر جراحی شروع میشود. برخی از شیوههای غیرتهاجمی برای درمان آرتروز لگن عبارتند از:
کاهش وزن یا حفظ وزن سالم
حفظ وزن سالم به کاهش فشار روی مفاصل لگن کمک میکند. همچنین کاهش وزن باعث بروز درد کمتر و تحرک و عملکرد بیشتر فرد میشود. داشتن وزن سالم باعث میشود که داروهای بیولوژیکی که برای درمان آرتروز التهابی مصرف میکنید موثرتر عمل کنند. علاوه بر این، افرادی که وزن سالم دارند در صورت نیاز به عمل جراحی لگن، روند بهبودی بهتری خواهند داشت. افراد که شاخص توده بدن بالا (BMI) دارند بیشتر در خطر ابتلا به عوارض بعد از عمل جراحی تعویض مفصل قرار دارند.
تشک خود را عوض کنید
کاملا طبیعی که است که آرتروز مفصل هیپ باعث بی خوابی و این طرف و آن طرف کردن به هنگام خواب میشود. البته نوع تشکی که افراد بر روی آن احساس راحتی میکنند برای هر کسی متفاوت است و هیچ قانون خاصی برای زمان تعویض تشک وجود ندارد اما اگر آن را بیش از ده سال است که بر روی یک تشک میخوابید و فکر میکنید که در ایجاد درد مفصل ران و مشکلات خواب شما بیتاثیر نیست بهتر است به فکر عوض کردن آن باشید.
سیگار کشیدن را ترک کنید
این مواد را هم به یکی از هزاران دلایل ترک سیگار اضافه کنید: سیگار کشیدن باعث کاهش کارایی برخی از داروهای مورد استفاده در معالجه آرتروز و افزایش حساسیت نسبت به درد میشود. همچنین کشیدن سیگار امکان شرکت در فعالیتهایی مانند ورزش کردن که باعث تسکین علائم آرتروز میشود را برای شما سختتر میکند.
مصرف دارو
داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی
داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن (Advil) و ناپروکسن (Aleve) و همچنین داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی میتوانند به تسکین درد و تورم در مفاصل لگن کمک کنند. با این حال، اگرچه امروزه داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی زیادی بدون نسخه در بازار وجود دارد اما بهتر است بدانید که مصرف آنها یکسری عوارض جانبی از قبیل زخم معده، افزایش خطر حمله قلبی و مشکلات کلیوی به همراه دارد به ویژه اگر مصرف این داروها برای یک دوره طولانی و یا در دوز بالا باشد. داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی اولین داروهای تجویزی در درمان آرتروز برای کاهش درد و خشکی مفصل هستند. همچنین معمولاً این داروها جزء اولین داروهای تجویزی برای درمان اسپوندیلوآرتریت محوری نیز محسوب میشوند. در بسیاری از آرتروزهای التهابی از داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی( NSAID ) به همراه سایر داروهای درمانی برای درمان التهاب، درد و ورم استفاده میشود.
داروهای مسکن
داروهای مسکن (مانند استامینوفن) در تسکین دردهای خفیف تا متوسط موثرند. در حالی که داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی هم درد و هم التهاب مفصل را مورد هدف قرار میدهند اما داروهای مسکن تنها در تسکین درد کاربرد دارند. این دسته از داروها معمولا برای افرادی تجویز میشود که بنا به سابقة پزشکی خود قادر به استفاده از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی نیستند. اگر داروهای مسکن طبق تجویز پزشک مصرف شوند میتوانند گزینة خوبی برای افراد مبتلا به آرتروز باشند که تنها درد دارند و التهابی در مفصل لگن آنها مشاهده نمیشود.
تزریق استروئید
تزریق داروهای استروئیدی میتواند به درمان و تسکین التهاب کمک کند. برای تزریق این داروها به کمک سونوگرافی یا راهنمایی اشعه ایکس نیاز است. یک تزریق گاه به گاه در مفصل ران (هر دو مفصل به طور همزمان) میتواند باعث تسکین درد و کاهش التهاب بصورت موقت شود. لازم به ذکر است که نباید در سال بیش از چند بار در یک مفصل تزریق صورت گیرد زیرا تزریق مکرر میتواند به غضروف آسیب برساند.
داروهای ضد روماتیسمی اصلاح کننده بیماری
اگر مبتلا به آرتریت التهابی مانند روماتیسم هستید، داروهای ضد روماتیسمی اصلاح کننده بیماری (DMARDs) مانند متوترکسات به عنوان یکی از اولین اقدامات پزشکی استفاده میشود تا فعالیت سیستم ایمنی بدن که باعث التهاب و درد میشود را کاهش دهد. این دسته از داروها در درمان استئوآرتریت مورد استفاده قرار نمیگیرند.
داروهای بیولوژیک
داروهای بیولوژیک نوع جدیدی از داروهای ضد روماتیسمی اصلاح کننده بیماری هستند که مسیرهای خاصی از سیستم ایمنی بدن را هدف قرار میدهند تا فعالیت سیستم ایمنی بدن را که باعث التهاب و درد میشود را کاهش دهند. این داروها در درمان انواع آرتریتهای التهابی مانند آرتریت روماتوئید، اسپوندیلو آرتریت محوری و آرتریت پسوریاتیک مورد استفاده قرار میگیرند و معمولاً زمانی مصرف آنها تجویز میشود که مصرف داروهای ضد روماتیسمی اصلاح کننده تاثیری در درمان بیمار نداشته باشد.
فیزیوتراپی
حرکات و تمرینات مربوط به مفصل لگن خشکی و سفتی آن را برطرف کرده و انعطافپذیری آن را بهبود میبخشد، آن را تقویت کرده و با کسب دامنه حرکتی خود بصورت کامل، توانایی شما را در حرکت دادن مفصل افزایش میدهد.
وسایل کمکی
عصا یا واکر میتواند به کاهش فشار روی مفصل ران کمک کرده و میزان تحرک و پایداری شما را بهبود بخشد. معمولا توصیه میشود که عصا را با دست مخالف ران دردناک بگیرید. استفاده از واکر و عصا از افتادن فرد جلوگیری میکند.
ورزش
اگر به درستی ورزش کنید باعث تشدید درد لگن و آرتروز مفصل هیپ نخواهد شد اما عدم انجام ورزش میتواند منجر به وخیمتر شدت آرتروز میشود به همین دلیل پزشکان توصیه میکنند که فارغ از هر نوع آرتروزی که دارید باید حتما ورزش را بعنوان بخش مهمی از برنامة درمانی آرتروز مفصل ران مدنظر قرار دهید. ورزش به تقویت عضلات حامی لگن کمک میکند. تقویت این عضلات باعث میشود تا مقداری از فشار و بار روی مفصل فرسوده و ضعیف برداشته شود. برداشته شدن فشار از روی این مفاصل باعث کاهش درد و خشکی آنها شده و دامنة حرکتی و انعطافپذیری فرد را افزایش میدهد. علاوه بر این، کشش عضلات و تاندونهای اطراف مفصل میتواند منجر به کاهش درد ناشی از برخی از مشکلات لگن شود. گذشته از همة اینها، ورزش در افزایش تعادل، تقویت انرژی، بهبود خواب و کنترل وزن بسیار موثر است. مطالعات نشان میدهد افرادی که آستئوآرتریت خفیف تا متوسط دارند و به مدت ۱۲ هفته حداقل بصورت ۱ ساعت در هفته ورزش میکنند در مقایسه با افرادی که ورزش نمیکنند ۴۴ درصد احتمال نیاز به عمل جراحی تعویض مفصل ران در ۶ سال آینده در آنها کمتر است. برخی از ورزشهایی که در کاهش درد آرتروز مفصل ران موثرند شامل موارد زیر میباشد:
- تمرینات حرکتی و کششی (برای کمک به حفظ و بهبود انعطافپذیری بدن)
- تمرینات تقویتی (برای بکارگیری عضلات)
- تمرینات هوازی مانند شنا یا دوچرخه سواری (برای بهبود سلامت قلب و عروق و کنترل وزن بدن)
