آرتروز به معنای التهاب مفصلی است. این التهاب موجب قرمزی، گرمی و تورم و درد در مفصل میشود. روماتیسم مفصلی نیز نوعی بیماری آرتروز است که در مفاصل بدن را به طور متقارن درگیر میکند؛ برای مثال مفاصل هر دو دست، هر دو مچ دست یا هر دو زانو. وجود این تقارن موجب میشود که بتوان روماتیسم را راحتتر از انواع دیگر آرتروز متمایز کرد. بیماری روماتیسم همچنین میتواند پوست دست، چشمها، ریهها، قلب، عصبها و حتی سلولهای خونی را نیز درگیر کند.
علت بروز رماتیسم چیست؟
پزشکان علت اصلی بروز روماتیسم را نمیدانند . عاملی موجب میشود که سیستم ایمنی بدن به مفاصل بدن و دیگر ارگانها حمله کند. برخی متخصصین معتقدند که نوعی ویروس یا باکتری بر عملکرد سیستم ایمنی اثر میگذارد و موجب میشود که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به مفاصل بدن حملهور شود. برخی محققین نیز معتقدند که سیگار کشیدن میتواند موجب بروز روماتیسم شود. برخی الگوهای ژنتیکی خاص نیز میتواند در بروز بیماری روماتیسم نقش داشته باشد.
علائم روماتیسم مفصلی چیست؟
علائم هشداردهنده روماتیسم عبارتند از:
- درد و تورم مفصل
- خشکی مفاصل خصوصا در صبح و یا بعد از مدت زمان طولانی نشستن
- خستگی مفرط
روماتیسم مفصلی در هر یک از بیماران تاثیرات متفاوتی دارد. در برخی از افراد علائم درد و خشکی مفاصل به تدریج و طی چند سال بروز میکند و در برخی دیگر علائم به طور ناگهانی ایجاد میشوند.
برخی از افراد برای مدت کوتاهی علائم شدید روماتیسم را تجربه میکنند و سپس بیماری آنها فروکش میکند و دیگر علائمی ندارند.
چه کسانی به روماتیسم مبتلا میشوند؟
این بیماری 2 تا 3 برابر در زنان بیش تز از مردان بروز میکند اما مردان معمولا علائم شدیدتری دارند. این بیماری معمولا در میانسالی بروز میکند اما افراد جوان یا مسن نیز ممکن است به آن دچار شوند.
روماتیسم چه تاثیری بر بدن میگذارد؟
سلولهای سیستم ایمنی بدن از طریق خون به مفاصل میروند و به غشای سیناویوم که در اطراف مفصل وجود دارد نفوذ میکنند. این سلولها موجب التهاب مفصل میشوند و این حالت موجب میشود که بافت غضروف مفصلی دچار فرسایش شود. با فرسایش یافتن غضروف، فضای بین استخوانها در مفصل کاهش پیدا میکند و نهایتا ممکن است استخوانها روی یکدیگر سایش پیدا کنند.
التهاب غشای اطراف مفصل موجب تورم و تجمع مایع در مفصل میشود. هرچقدر التهاب بیشتر میشود، موادی تولید میشوند که با بافت مفصل آسیب میزنند. تمامی این موارد موجب درد در مفصل شده و همچنین مفصل گرم شده و به لمس حساس میشود.
پزشکان روماتیسم را چگونه تشخیص میدهند؟
هیچ تست منفرد خاصی برای تشخیص قطعی روماتیسم وجود ندارد. پزشک در ابتدا شما را معاینه کرده و در مورد علائم شما سوالاتی میپرسد و احتمالا انجام عکسبرداری اشعه ایکس و آزمایش خون را تجویز میکند. روماتیسم با توجه به ترکیبی از موارد تشخیص داده میشود:
- موقعیت مفاصل دردناک و وجود تقارن در مفاصل دردناک بدن
- خشکی مفصل در صبح
- وجود برآمدگی یا ندول در زیر پوست
- نتایج عکسبرداری و آزمایش خون
اغلب بیماران مبتلا به روماتیسم (و نه همهی آنها) دارای نوعی آنتیبادی خاص به نام RF در خون خود هستند. البته ممکن است این آنتیبادی در بدن افرادی که به روماتیسم مبتلا نیستند نیز وجود داشته باشد. بنابراین بر اساس نتیجهی آزمایش خون نمیتوان به طور قطعی روماتیسم را تشخیص داد و تشخیص بر اساس جمعبندی فاکتورهای مختلف صورت میگیرد.
یک تست دقیقتر برای ابتلا به روماتیسم تست آنتیبادی anti-CCP است. وجود این آنتیبادی در خون میتواند نشان دهد که احتمالا بیمار به نوع تهاجمیتری از روماتیسم مبتلا است.
افراد مبتلا به روماتیسم ممکن است کمخونی خفیف داشته باشند. نتایج آزمایش خون همچنین ممکن است میزان بالای ESR یا CRP را نشان دهد که میتواند نشاندهنده التهاب در بدن باشد.
برخی از افراد مبتلا به روماتیسم همچنین آنتیبادی ANA را در خون خود دارند که نشاندهنده ابتلا به بیماری خودایمنی است اما این تست نشان نمیدهد که بیمار به چه نوع از بیماری خود ایمنی مبتلا است.
روماتیسم چگونه درمان میشود؟
درمان شما به عوامل مختلفی بستگی دارد از جمله سن، وضعیت عمومی سلامت شما، سوابق پزشکی و شدت بیماری شما. روشهای درمانی عبارتند از:
دارودرمانی
بسیاری از داروها میتوانند درد و التهاب مفصل را افزایش دهند. برخی از این داروها، روند پیشروی بیماری را کند میکنند. داروهایی که درد و خشکی مفصل را برطرف میکنند عبارتند از:
- داروهای ضدالتهاب مانند آسپرین، ابوبروفن و ناپروکسن
- داروهای مسکن موضعی که روی پوست مالیده میشوند.
- داروهای کورتیکاستروئید مانند پردنیزون
- داروهای مسکن مخدری
همچنین داروهای قوی بسیاری وجود دارند که با نام داروهای تعدیل کنندهی روماتیسم (DMARDs) شناخته میشوند. این داروها سیستم ایمنی بدن را سرکوب کرده و فعالیت آن را کمترمی کنند. برخی از این داروها عبارتند از:
- هیدروکسی کلروکین (Plaquenil)، که در اصل برای درمان مالاریا استفاده میشود
- داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مانند متوترکسات
- درمانهای بیولوژیک مانند آباتاسپت (Orencia)، آدالیمیباب (Humira)، آدالیموآب-آتو (Amjevita)، آناکینرا (Kineret)، سرتولیزوماب (Cimzia)، اتانرسپت (Enbrel)، اتانرسپ (Ereizi) ، داروی زیستی مشابه با Enbrel، گولیلوماب(Simponi)، اینفیلیکسیکاب (Rituxan)، داروی زیستی مشابه با Remicade ، ساریلوماب (Kevzara) و توکیلیزوماب (Actemra)
- داروهای دیگر مانند لوفلونومید (Arava)، سولفاسالازین (آزولیدین) و توفاسیتینیب (Xeljanz)
استراحت
شما باید فعال باشید اما در عین حال بسیار مراقب مفاصل خود باشید و به آنها فشار وارد نکنید. زمانی که درد مفاصل عود میکند، بهتر است به مفاصل خود استراحت کامل بدهید. استفاده از عصا یا واکر یا اسپلینت (مانند زانوبند یا مچبند طبی و ..) میتواند به کاهش درد در دورههای حملهی بیماری کمک کند.
فیزیوتراپی
دکتر فیزیوتراپی با ارائه راهکارهایی میتواند به بیماران روماتیسمی کمک کند تا حرکت پذیری و قدرت عضلانی خود را حفظ کنند. درمانهای ارائه شده شامل تمرینات قدرتی مخصوص، حرکات کششی و استفاده از مدالیتههای درمانی دیگر میشود . هدف از انجام این درمانها، حفظ حرکت پذیری استخوانها و مفاصل به روشی ایمن و کنترل شده است. برخی از روشهای فیزیوتراپی برای درمان روماتیسم عبارتند از:
سرما و گرما درمانی: استفاده متناوب از کمپرس سرد و گرم میتواند در کاهش درد و التهاب بسیار موثر باشد.
ماساژدرمانی: ماساژدرمانی موجب ریلکس شدن عضلات موردنظر و رفع تنش عضلانی میشود.انجام ماساژدرمانی همچنین موجب بهبود کلی سلامت و حال بیمار میشود.
تحریک الکتریکی:روشهای تحریک الکتریکی مانند روش تحریک الکتریکی عصبها با TENS میتواند در کاهش درد بسیار موثر باشد. این روش موجب افزایش انعطاف و حرکت پذیری مفاصل میشود.
ورزش
زمانی که التهاب حاد مفصل کاهش پیدا کرد، باید وزش کنید تا مفاصل شما منعطف و عضلات شما، قوی باقی بمانند . انجام ورزشهای ملایم و سبک مانند پیادهروی، یا شنا کردن و انجام حرکات کششی بسیار مفید است.
