فیزیوتراپی و مراقبت های پس از تعویض مفصل زانو

4378_origتعویض کامل مفصل زانو

اگر بخواهیم به صورت کامل تعویض مفصل زانو را انجام دهیم باید انتهای استخوان‌های مفصل زانو (استخوان درشت نی) و استخوان ران (فمور) برداشته شود و بخش‌های مصنوعی جایگزین آن گردد. بخش‌های جایگزین شده از کاسه‌ای فلزی و پلاستیکی تشکیل می‌شود که هر یک به ترتیب روی انتهای استخوان ران و سر استخوان درشت نی قرار می‌گیرد. پروتز پلاستیکی نیز گاهی اوقات در تعویض کاسه زانو مورد استفاده قرار می‌گیرد.

فایده فیزیوتراپی

متخصص فیزیوتراپی با معاینه و درمان زانو پیش از جراحی مطمئن می‌شود که تعویض مفصل زانو موفقیت‌آمیز خواهد بود.

کمک متخصص فیزیوتراپی قبل و بعد از جراحی

قبل از جراحی (آمادگی پیش از عمل)

هر چه شرایط بیمار پیش از جراحی زانو بهتر باشد، نتایج تعویض مفصل، به ویژه در کوتاه مدت، بهتر خواهد بود. متخصص فیزیوتراپی تعویض مفصل زانو پیش از جراحی تمرین‌هایی را به بیمار آموزش می‌دهد و نحوه راه رفتن به کمک وسایل مخصوص را جهت آمادگی پس از عمل با وی تمرین می‌کند. همچنین متخصص بیمار را از احتیاط‌های لازم پس از عمل و تغییراتی آگاه می‌کند که باید به منظور جلوگیری از بروز آسیب دیدگی در خانه ایجاد کند، برای مثال به بیمار توصیه می‌شود تا فرش‌هایی را که احتمال دارد روی آنها سر بخورد جمع کند یا صندلی را در موقعیت مناسبی قرار دهد تا در عوض سر پا نشستن برای برداشتن چیزی از قفسه‌های پایین بتواند بنشیند. به خاطر داشته باشید که همواره ایجاد این تغییرات پیش از عمل آسانتر از آن است که انجام آنها را تا پس از عمل به تاخیر انداخت.
توصیه اکید تمام پزشکان به بیماران این است که مصرف دخانیات را ترک کنند تا فرایند التیام پس از جراحی سریعتر و بهتر صورت پذیرد. بیمار باید در صورت داشتن اضافه وزن، وزن خود را پیش از جراحی کاهش دهد تا فرایند بهبود سریعتر طی شود و عملکرد و نتایج کلی پس از جراحی بهبود یابد.

بلافاصله پس از جراحی

بیمار پس از جراحی تعویض مفصل زانو باید ۲ تا ۳ روز در بیمارستان بستری شود. چنانچه بیمار به عارضه‌های دیگری مانند دیابت یا ناراحتی قلبی مبتلا باشد، باید چند روز بیشتر در بیمارستان تحت نظر باشد. به اکثر بیماران گفته می‌شود تا زمان ایستادن حداکثر وزن ممکنی را که باعث ناراحتی نمی‌شود بر روی پایی بیاندازند که جراحی شده است. متخصص فیزیوتراپی هنگام بستری بودن بیمار اقدام‌های زیر را انجام می‌دهد:
•    آموزش شیوه راه رفتن با واکر یا چوب زیر بغل
•    آموزش شیوه ایمن نشستن و برخاستن از روی صندلی و بالا و پایین رفتن از تخت خواب
•    کمک کردن به ادامه انجام تمرین‌های تقویت و انعطاف‌پذیری آموزش داده شده پیش از جراحی
نکته مهم در دوران پس از جراحی، کنترل ورم زانو و مواظبت از زخم یا جای برش است. متخصص فیزیوتراپی معمولاً از تحریک الکتریکی بهره می‌گیرد که در آن الکترودها به منظور تحریک عصب‌های اطراف زانو روی پوست قرار داده می‌شود تا درد و ورم کاهش یابد و التیام سریعتر انجام شود.
متخصص فیزیوتراپی از کمپرس سرد نیز برای کاهش ورم زانو استفاده می‌کند و از بیمار می‌خواهد تا جوراب‌های محافظ مخصوص به پا کند.

دوران بهبود

توانبخشی مناسب نقش مهمی را در بهبود پس از عمل تعویض مفصل زانو ایفا می‌کند. متخصص فیزیوتراپی به بیمار کمک می‌کند تا هر چه زودتر بخش اعظم دامنه حرکتی زانو را بازیابد. بیمار در این مرحله احتمالا‌ً می‌تواند به کمک عصا یا یک چوب زیر بغل راه برود.
متخصص فیزیوتراپی و کایروپراکتیک زانو به بیمار کمک می‌کند تا هر چه سریعتر بتواند فعالیت معمول روزانه خود را از سربگیرد و از زانوی جدید بهتر و بیشتر از زانوی قبلی استفاده کند. این متخصص با توجه به شرایط بیمار تمرین‌های دامنه حرکتی و حرکت‌های پیشرونده تقویت عضلات، تمرین‌های افزایش تعادل و هوشیاری بدن را به وی آموزش می‌دهد و آموزش‌های لازم را با در نظر گرفتن برنامه فعالیت منحصر به فرد هر بیمار ارائه می‌دهد.
مفصل زانو و پایین پا ظرف ۳ ماه پس از جراحی هر از گاه ورم می‌کند. با پوشیدن جوراب‌های مخصوص، قرار دادن کمپرس سرد و گذاشتن پایین پا روی بالشت زمان نشستن یا دراز کشیدن می‌توان شدت ورم را کاهش داد.
تمرین‌های دامنه حرکت: ورم و درد باعث می‌شود تا بیمار زانو را کمتر حرکت دهد. متخصص فیزیوتراپی تمرین‌های ایمن و کارآمدی را برای بازیابی دامنه حرکتی به بیمار آموزش می‌دهد تا وی بتواند فعالیت‌های روزانه را به راحتی انجام دهد.
تمرین‌های تقویتی: ضعف عضله‌های ران و پایین پا استفاده از عصا را هنگام راه رفتن ضروری می‌سازد. متخصص فیزیوتراپی تمرین‌های تقویتی مناسب را تعیین می‌کند تا بیمار دیگر برای راه رفتن نیاز به عصا نداشته باشد.
آموزش تعادل و هوشیاری بدن: تمرین‌های آموزشی خاص به عضله‌ها کمک می‌کند تا واکنش نشان دادن به تغییرات محیط اطراف، برای مثال راه رفتن روی سطوح ناهموار یا صخره‌ای، را فرابگیرند. هنگامی که بیمار بتواند تمام وزن را بدون بروز درد روی زانو بیاندازد، متخصص فیزیوتراپی گاهی تمرین‌های چالاکی (تمرین‌هایی که با چرخش، تغییر جهت، شروع و توقف سریع، بیمار را وادار به سریعتر انجام دادن تمرین می‌کند) و نیز فعالیت‌هایی را در برنامه توانبخشی می‌گنجاند که بیمار در آنها با استفاده از تخته تعادل، کنترل زانو و تعادل را تمرین می‌کند. برنامه تمرینی بر مبنای معاینه زانو توسط متخصص فیزیوتراپی و بر اساس اهداف، میزان فعالیت و سلامت عمومی بیمار طراحی می‌شود.
آموزش عملکردی: هرگاه بیمار بتواند بدون درد و به راحتی راه برود، متخصص فیزیوتراپی فعالیت‌هایی را به برنامه اضافه می‌کند که بیمار پیش از محدودیت ناشی از زانو درد عادت به انجام آنها داشته است. عملکردهایی اجتماعی مانند رد شدن از خیابان شلوغ یا استفاده از پله برقی از چنین فعالیت‌هایی محسوب می‌شود. این برنامه بر اساس معاینه زانو توسط متخصص فیزیوتراپی و بر مبنای اهداف، میزان فعالیت و سلامت عمومی بیمار پایه‌ریزی می‌شود.
زمان مناسب ازسرگیری فعالیت‌های ورزشی یا تفریحی برای هر بیمار متفاوت با دیگری است و متخصص فیزیوتراپی زمانبندی را با توجه به شرایط خاص هر بیمار تعیین می‌کند.
آموزش فعالیت ویژه: بیمار با توجه به ضرورت‌های خاص حرفه یا ورزش مورد علاقه خود باید توانبخشی مضاعفی و ورزش بعد از تعویض زانو را نیز متناسب با شرایط کاری (مانند بالا و پایین رفتن از پلکان یا نردبان) یا ورزشی خود (مانند حرکت سوینگ ورزش گلف) انجام دهد و زانو را به شیوه‌ای ایمن به کار گیرد. متخصص فیزیوتراپی با در نظر گرفتن تمام نیازمندی‌ها برنامه توانبخشی را طراحی می‌کند.

تمرینات فیزیوتراپی پس از تعویض مفصل زانو

تمرین‌های روز اول

متخصص فیزیوتراپی در ابتدا زانو را معاینه می‌کند و سپس تمرین‌های زیر را آموزش می‌دهد. بیمار پس از مدتی می‌تواند با رعایت توصیه‌های پزشک تمرین‌های تعویض مفصل زانو را به تنهایی انجام دهد.
1
به پشت دراز بکشید یا بنشینید، خم شوید و مچ پا را به سرعت صاف کنید. این حرکت را ۲۰ بار تکرار کنید. این تمرین برای جلوگیری از تشکیل لخته‌های خون مفید است.
2
به پشت دراز بکشید و پاها را صاف کنید، مچ پاها را رو به بالا خم کنید و زانوها را محکم به پایین روی تخت فشار دهید. ۵ ثانیه در این حالت بمانید، سپس ۵ ثانیه استراحت کنید. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.
3
به پشت دراز بکشید، پا را خم و راست کنید. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید. بروز اندکی درد در ابتدای این تمرین طبیعی است، اما حتماً مطمئن شوید که آسیبی به جراحت زانو وارد نمی‌شود.
4
عضله‌های باسن را محکم به یکدیگر فشار دهید. ۵ ثانیه در این حالت بمانید، سپس ۵ ثانیه استراحت کنید و عضله‌ها را شل کنید. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید. این تمرین نیز از تشکیل لخته‌های خون جلوگیری می‌کند. این حرکت را در زمان بیداری هر یک ساعت یکبار انجام دهید.
5
حوله لوله شده‌ای را زیر پاشنه بگذارید. زانو را ضمن فشار دادن پشت زانو به تخت کاملاً صاف کنید. ۳ تا ۵ ثانیه در این حالت بمانید، سپس استراحت کنید. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.

تمرین‌های پیشرونده (پس از روز اول)

متخصص فیزیوتراپی تمرین‌های زیر را در زمان مناسب آموزش می‌دهد.
6
زانو را خم کنید و پا را از روی زمین بلند کنید. ۵ ثانیه در این حالت بمانید. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.
7
روی صندلی بنشینید، پا را روی صندلی یا چهارپایه بگذارید. هر بار ۱۵ دقیقه در این حالت بمانید. این حرکت را دست کم ۳ بار در روز انجام دهید.
8
روی صندلی بنشینید و عضله ران را حتماً به طور کامل روی صندلی بگذارید. پنجه‌ را بالا بکشید، عضله ران را منقبض کنید و زانو را صاف کنید. ۵ ثانیه در این حالت بمانید و سپس استراحت کنید. این حرکت را ۱۰ بار انجام دهید.
9
زانو را تا جایی که می‌توانید خم کنید یا این که در روشی دیگر، پای سالم را روی پای عمل شده بیاندازید و پای عمل شده را رو به عقب و به سمت خودتان بکشید. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.
10
زانو را صاف کنید، پا را روی حوله لوله شده بگذارید و پا را از موقعیت خمیده به سمت بالا بکشید. ۵ ثانیه در این حالت بمانید. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.
11بایستید و پای عمل شده را اندکی خم کنید و همزمان با به داخل کشیدن باسن، زانو را صاف کنید. ۵ ثانیه در این حالت بمانید. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.
12
سطح ثابت و پایداری را بگیرید و خود را روی پنجه‎ها بالا بکشید و پاشنه‌ها را بلند کنید. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.
وزن را از یک پا روی پای دیگر بیاندازید. در ابتدا از سطح محکمی بگیرید. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.

نکاتی در مورد بالا و پایین رفتن از پله‌ها: پلکان بدون نرده

13

به کمک چوب‌های زیر بغلی که نزدیک به پله‌ها نگه داشته‌اید بایستید و از پله‌ها بالا بروید. اول پای سالم را روی پله بالایی بگذارید، سپس پای عمل شده را بلند کنید. در انتها چوبهای زیر بغل را روی پله‌ها بگذارید.
14برای پایین آمدن از پله‌ها ابتدا چوب‌های زیر بغل را روی پله پایین‌تر بگذارید، سپس پای عمل شده و در نهایت پای سالم را روی همان پله پایینی بگذارید.

نکاتی در مورد بالا و پایین رفتن از پله‌ها: پلکان با نرده

15هنگام بالا رفتن از پله‌ها با یک دست از نرده‌ها بگیرید و چوب‌های زیر بغل را در دست دیگر بگیرید. ابتدا پای سالم را روی پله بالایی بگذارید، سپس پای عمل شده را بالا ببرید و در نهایت چوب زیر بغل را روی پله بالایی بگذارید.
16

shock2