فیزیوتراپی در درمان سوختگی ها

burns4

سوختگی ها در درجه ی اول نوعی آسیب به پوست و بافت های زیر آن محسوب می شوند. پوست بزرگ ترین عضو بدن بوده و دمای بدن را تعدیل می کند. پوست همچنین از تبخیر شدن مایعات درون بدن جلوگیری کرده و سدی در مقابل عفونت نیز محسوب می شود.
آسیب پوستی در اثر سوختگی می تواند یک عارضه ی خفیف بوده و یا حتی جان انسان را تهدید کند. میزان شدت سوختگی به شدت گرما، ناحیه ی سوخته شده و مدت زمان قرار گیری در معرض گرما بستگی دارد.

ظاهر سوختگی ها

ظاهر سوختگی های درجه ی اول و دوم، در صورت درمان به موقع مناسب خواهد بود. احتمال ایجاد اسکار توسط این سوختگی ها نیز کم تر است. کلید بهبودی،  در درمان سوختگی سطحی جلوگیری از ایجاد آسیب بیشتر و عفونت می باشد. آسیب شدید به علت سوختگی های درجه ی دوم و سوم، می تواند باعث پدیدار شدن مشکلاتی در عمق بافت پوست، استخوان ها و اندام ها و نیاز به از بین بردن جای سوختگی گردد. در این گونه موارد، بیمار به عمل جراحی و یا فیزیو تراپی و باز توانی نیاز پیدا خواهد کرد.

علل ایجاد سوختگی

سوختگی ها می توانند به دلیل تعداد زیادی از عوامل محیطی ایجاد شوند :

  • اکثریت سوختگی ها در اثر آتش ایجاد شده که به آن ها سوختگی با شعله می گویند. تماس مستقیم با شعله ی آتش می تواند منجر به آسیب به پوست و بافت های زیر آن شود.
  • نوع دیگری از سوختگی، سوختگی با آب یا مایعات داغ مانند روغن داغ است. هر چه میزان مایع و مدت زمان تماس آن با پوست بیشتر باشد، سوختگی شدید تر خواهد بود.
  • آسیب به پوست در اثر یک جسم داغ را سوختگی تماسی می گویند. در این موارد، سوختگی معمولا به ناحیه ای از پوست که با جسم داغ تماس داشته محدود می شود. برای مثال می توان به سوختگی در اثر آتش سیگار، اتوی داغ و یا وسایل پخت و پز اشاره کرد.
  • آفتاب سوختگی نوع دیگری از سوختگی است که در اثر اشعه ی ماورای بنفش نور خورشید (UV) به وجود می آید.
  • سوختگی های الکتریکی، انواعی از سوختگی اند که در اثر عبور جریان برق از بافت ایجاد می شوند. این سوختگی ها معمولا بسیار عمیق بوده و باعث آسیب های شدیدی به پوست و بافت های زیر آن می شوند.
  • تماس با برخی مواد شیمیایی مانند اسید ها می تواند باعث ایجاد سوختگی شیمیایی شود. همچنین تنفس در گاز های داغ نیز می تواند به راه های هوایی فوقانی آسیب وارد کرده و نفس کشیدن را برای فرد مشکل کند.

علائم و عوارض سوختگی

سوختگی ها معمولا بر اساس شدت و عمق آسیب دسته بندی می شوند : سوختگی های درجه ی اول، درجه ی دوم و درجه ی سوم. پوست دارای سه لایه می باشد. عمق سوختگی بستگی به این دارد که کدام یک از این لایه ها آسیب دیده باشند. علائم نیز بسته به عمق آسیب می توانند متفاوت باشند.

سوختگی های درجه ی اول: خارجی ترین لایه ی پوست به نام اپیدرم (epidermis) را درگیر می کنند. قرمزی، حساسیت، درد و تورم معمولا این سوختگی ها را مشخص می کنند و تاول نیز در بیشتر موارد به وجود نمی آید. بهبودی کامل از این نوع سوختگی ظرف مدت یک هفته حاصل شده و معمولا پوست آسیب دیده ی فرد کنده شده و یا در برخی موارد، رنگ پوست به طور موقتی تغییر پیدا می کند. سوختگی های درجه ی اول معمولا در اثر قرار گرفتن بیش از حد در معرض اشعه ی ماورای بنفش خورشید (UV) و یا تماس با یک جسم داغ ایجاد می شوند.

سوختگی های درجه ی دوم:  لایه ی دوم پوست به نام درم (dermis) را درگیر می کنند. این سوختگی های بسیار دردناک، ظاهری صورتی رنگ، نمناک و نرم داشته و معمولا تاول ایجاد می کنند. بسته به میزان آسیب وارد شده به لایه ی درم، این سوختگی ها برای بهبودی به زمانی بین ۲ تا ۶ هفته نیاز داشته و ممکن است اسکار نیز بر جای بگذارند. این سوختگی ها معمولا در اثر اشعه ی ماورای بنفش بسیار شدید و یا مایعات داغ ایجاد می شوند.

سوختگی های درجه ی سوم: شامل ایجاد آسیب در لایه های اپیدرم (epidermis)، درم (dermis) و هیپو درم (hypodermis) می باشند. در نتیجه، کل بافت پوست آسیب دیده و چربی ها، اعصاب، ماهیچه ها و استخوان ها نیز ممکن است آسیب ببینند. این گونه آسیب ها باعث می شوند که پوست نازک و سفید رنگ به نظر برسد. ناحیه ی سوختگی معمولا دردناک نیست چرا که پایانه های عصبی آسیب دیده اند. از آن جایی که مقدار زیادی از بافت ها آسیب دیده اند، این گونه سوختگی ها به آرامی بهبود یافته و اسکار های قابل توجهی بر جای می گذارند. پس از گذشت زمان ممکن است در اثر ایجاد اسکار های عمیق، جمع شدگی بافت (سفت شدن دائمی بافت که منجر به محدودیت های حرکتی می شود) ایجاد شود که به منظور برداشتن فشار آن از روی بافت های زیرین، باید آن را برداشته و یا ببرید. سوختگی های عمیق ممکن است در اثر تماس با آتش، جریان برق و یا مایعات خورنده ایجاد شود.
سوختگی های تنفسی می توانند منجر به تورم راه های هوایی شده و نفس کشیدن را ناممکن سازند. افراد با این عارضه باید هر چه سریع تر به بیمارستان برسند حتی اگر در ابتدا مشکلی در تنفس نداشته باشند.

تشخیص سوختگی ها

تشخیص معمولا بر اساس عمق سوختگی صورت می گیرد. با این حال، شدت سوختگی می تواند با آسیب وارد شده به بدن نیز مرتبط باشد.
شدت سوختگی معمولا بر اساس "قانون ۹ ها" می باشد - هر دست، ۹ درصد از کل سطح بدن در نظر گرفته می شود. همچنین هر پا ۱۸ درصد، جلو و پشت تنه هر کدام ۱۸ درصد، سر و گردن ۹ درصد و ناحیه ی تناسلی ۱ درصد از سطح کل بدن در نظر گرفته می شوند. با استفاده از این رده بندی ها، پزشک می تواند تشخیص مناسبی را انجام دهد.

فیزیو تراپی برای بهبودی از سوختگی

فیزیو تراپی ممکن است برای افرادی که دچار سوختگی در یک ناحیه ی وسیع بدن و یا مفاصل مهم شده اند، ضروری باشد. سوختگی می تواند باعث جمع شدن پوست، ایجاد بافت اسکار و دیگر تغییراتی شود که همگی باعث محدود شدن حرکت خواهند شد. درمان سوختگی در فیزیوتراپی می تواند به فرد در مورد چگونگی انجام تمرین ها و حفظ توان عضلانی، اطلاعات مفیدی بدهد. در فیزیو تراپی، راهکار هایی نیز برای کاهش درد ناشی از سوختگی و اسکار های پوستی وجود دارند. فیزیو تراپی برای افرادی که دچار سوختگی های شدید شده اند، یک جزء بسیار مهم از فرایند بهبودی است. بیمارانی که قصد انجام روش فیزیوتراپی را دارند، باید از نظر پزشکی از ثبات و پایداری برخوردار باشند.

تمرینات مخصوص

بافتی که پیوند زده شده می تواند به شدت دچار گرفتگی شود و به طور جدی دامنه ی حرکتی مورد نیاز برای انجام بسیاری از فعالیت ها را محدود کند. تمرینات تقویتی و تمرینات مربوط به دامنه ی حرکتی توسط فیزیو تراپیست تجویز شده و باید به منظور پیشگیری از گرفتگی در پوست و یا مفاصل، به صورت مرتب و هر ساعت انجام شوند. تمرینات دامنه ی حرکتی و ماساژ اسکار، ممکن است تا چندین ماه پس از سوختگی نیز ادامه یابند. بهتر است که فرد تا حد امکان، فعالیت های روزانه ی بیشتری را انجام داده و بدین طریق قدرت و انعطاف پذیری مورد نیاز برای انجام کار های روزانه را به بدن خود باز گرداند. همچنین حیاتی است که برنامه ی تمرینات خانگی که توسط متخصص باز توانی تجویز شده است، به درستی انجام شود.

فشار درمانی

در طول فرایند بهبودی سوختگی ها، معمولا کلاژن تولید شده ی بیش از حد در پوست می تواند باعث ایجاد اسکار های کلوئید و هایپر تروفیک شود. این ها انواعی از اسکار های برآمده هستند که از جنس رشته های کلاژن ساخته شده و ممکن است در درون خود تار های عصبی داشته باشند. اسکار های هایپر تروفیک به خارج از منطقه ی سوختگی رشد نمی کنند ولی اسکار های کلوئید به خارج از ناحیه ی سوختگی رشد کرده و ممکن است باعث ایجاد احساس خارش و درد گردند. اسکار های کلوئید و هایپر تروفیک می توانند دامنه ی حرکتی را محدود کنند. فشار درمانی روشی است که در آن با استفاده از باند های سفت و تنگ، بر روی منطقه ی سوختگی فشار وارد کرده و از ایجاد اسکار های کلوئید و هایپر تروفیک جلوگیری می کنند.

استفاده از اسپلینت

اسپلینت می تواند از خشک و جمع شدن پوست پس از بهبودی سوختگی، جلوگیری کند. اسپلینت برخی از نواحی بدن را ثابت نگاه داشته و در همین حال نواحی دیگری را ورزش می دهد. این امر می تواند در طول فرایند باز توانی موثر باشد.

مدالیته های استفاده شده برای باز توانی پس از سوختگی

مدالیته های به خصوصی که در کلینیک های پزشکی باز توانی استفاده می شده اند، برای درمان سوختگی و  برخی از عوارض ناشی از سوختگی نیز موثر اند.

  • تحریک الکتریکی به وسیله ی یک جریان متناوب، می تواند برای درمان چسبندگی تاندون به بافت های اطراف، کارآمد باشد. تحریک الکتریکی از روی سطح پوست می تواند برای درمان مشکلات مربوط به درد به خصوص آن هایی که مربوط به قرار گرفتن شانه در موقعیت نامناسب و به مدت زمان طولانی می باشند، مفید باشد.
  • فراصوت به منظور درمان مفاصل دردناک و آسان تر کردن انجام تمرینات دامنه ی حرکتی، مورد استفاده قرار می گیرد. این روش به همراه ماساژ با یخ، به منظور کاهش درد ناشی از اسکار های هایپر تروفیک، مورد استفاده قرار می گیرد. در یک مطالعه ی آینده نگر تصادفی، تاثیر گذاری فراصوت به همراه کشیدن (استرچ) انفعالی در مقابل فراصوت پلاسیبو (تلقینی) به همراه کشیدن انفعالی بررسی شد. نتایج نشان دادند که دامنه ی حرکتی به دست آمده در طی این دو روش، هیچ تفاوتی با یکدیگر نداشته و بنابراین می توان گفت که با وجود استفاده ی وسیع از فراصوت، ممکن است این روش در واقع هیچ اثری در جهت بهبودی جمع شدگی و سفت شدن بافت نداشته باشد.
  • واحد های اعمال فشار متناوب و یا دیگر وسایل این چنینی، در کاهش ادم در دست و پا ها و به خصوص دست ها موثر اند.
shock2