درمان بیماری لنف ادم دست و پا با فیزیوتراپی

open-uri20120725-16893-upzp37

به نوعی تورم که معمولا در یکی از دست و پا ها ایجاد می شود لنف ادم می گویند. در برخی موارد هر دو دست یا هر دو پا متورم می شوند.

لنف ادم معمولا در اثر برداشتن یا آسیب دیدن گره های لنفی به دلیل انجام برخی روش های درمانی سرطان ایجاد می شود. این عارضه در اثر مسدود شدن بخشی از دستگاه لنفاوی که جزئی از دستگاه ایمنی بدن می باشد، رخ می دهد. مسدود شدن بخشی از دستگاه لنفاوی، از جریان پیدا کردن صحیح لنف جلوگیری کرده و لنف محبوس شده در یک محل می تواند منجر به ایجاد تورم گردد.

برای لنف ادم درمان قطعی وجود ندارد ولی می توان با تشخیص به موقع و مراقبت کردن از اعضای آسیب دیده، آن را کنترل کرد.

دستگاه لنفاوی

Untitled-60

علائم و نشانه ها

علائم لنف ادم که در دست یا پای آسیب دیده به چشم می خورند، عبارت اند از :

  • متورم شدن دست یا پای آسیب دیده و یا قسمتی از آن مانند انگشت ها
  • احساس سنگینی و سفت شدن
  • محدودیت در دامنه ی حرکتی
  • درد و ناراحتی
  • عفونت های مکرر
  • سخت و ضخیم شدن پوست (فیبروز)

تورم ایجاد شده در اثر لنف ادم می تواند از یک تغییر خفیف و غیر قابل تشخیص در اندازه ی دست و پا، تا تغییرات شدید که می توانند استفاده از اندام را دشوار کنند، متفاوت باشد. لنف ادم ایجاد شده در اثر روش های درمان سرطان، تا چند ماه یا سال پس از انجام درمان به وجود نخواهند آمد.

علت ها و دلایل

دستگاه لنفاوی به منظور سالم نگه داشتن بدن شما بسیار ضروری است. این دستگاه مایع لنفی غنی از پروتئین را در سر تا سر بدن به گردش در آورده و به جمع آوری باکتری ها، ویروس ها و مواد زائد می پردازد. دستگاه لنفاوی شما، این مایع و محتویات آسیب زای آن را در درون رگ های لنفی که به گره های لنفی می رسند، حمل می کند. سپس مواد زائد توسط لنفوسیت ها (سلول های مبارزه کننده با عفونت که در درون گره های لنفی زندگی می کنند) فیلتر شده و نهایتا از بدن دفع می شوند.

لنف ادم زمانی بروز پیدا می کند که رگ های لنفی فرد نتوانند به اندازه ی کافی مایع لنفاوی را معمولا از درون یک دست یا پا جمع آوری کنند. لنف ادم می تواند یک عارضه ی اولیه یا ثانویه باشد، یعنی ممکن است که به تنهایی ایجاد شده (لنف ادم اولیه) و یا در اثر یک عارضه یا بیماری دیگر به وجود بیاید (لنف ادم ثانویه). لنف ادم ثانویه بسیار شایع تر از لنف ادم اولیه می باشد.

علل ایجاد لنف ادم اولیه

لنف ادم اولیه یک عارضه ی نادر و وراثتی است که در اثر مشکلات مربوط به رشد رگ های لنفی بدن، ایجاد می شود. برخی از علل خاص ایجاد لنف ادم اولیه عبارت اند از :

بیماری میلروی (لنف ادم مادر زادی) : این بیماری در نخستین دوره ی رشد فرد شروع شده و باعث می شود که گره های لنفی حالتی غیر طبیعی پیدا کنند.

بیماری میژ (Meige) یا جنون لنف ادم : این عارضه معمولا باعث ایجاد لنف ادم در اطراف سنین بلوغ و یا در طول بارداری می شود. بنابراین لنف ادم حاصل از این عارضه در سنین بالا تر و در حدود ۳۵ سالگی ظاهر می شود.

لنف ادم دیررس : این عارضه معمولا به ندرت و در سنین بالای ۳۵ سال اتفاق می افتد.

علل ایجاد لنف ادم ثانویه

هر عارضه یا عملیاتی که به گره ها یا رگ های لنفی آسیب برساند می تواند باعث ایجاد لنف ادم بشود. از این علل می توان به موارد زیر اشاره کرد :

جراحی : برداشتن یا آسیب دیدن گره ها و رگ های لنفی می تواند منجر به لنف ادم بشود. برای مثال، به منظور بررسی گشترش سرطان سینه، گره های لنفی برداشته می شوند و همچنین در جراحی هایی که شامل رگ های خونی دست و پا ها می باشند، ممکن است گره های لنفی آسیب ببینند.

رادیو درمانی برای سرطان : تشعشعات ناشی از این گونه روش های درمانی می توانند باعث ایجاد زخم و التهاب در گره ها و رگ های لنفی شوند.

سرطان : اگر سلول های سرطانی، رگ های لنفی را مسدود کنند ممکن است لنف ادم رخ دهد. برای مثال، یک تومور سرطانی در کنار یک رگ یا گره ی لنفی می تواند تا حدی بزرگ شود که جلوی جریان یافتن مایع لنفاوی را بگیرد.

عفونت : ایجاد عفونت یا وجود انگل در یک گره ی لنفی می تواند مانع جریان یافتن مناسب مایع لنفاوی شود. لنف ادم به وجود آمده در اثر عفونت در کشور های گرمسیری و نیمه گرمسیری بیشترین شیوع را داشته و همچنین احتمال ایجاد آندر کشور های در حال توسعه بالا تر است.

آزمایشات و تشخیص

اگر شما در خطر ابتلا به لنف ادم قرار دارید. برای مثال اگر اخیرا به منظور درمان سرطان، عمل جراحی شامل گره های لنفی داشته اید. پزشک شما می تواند لنف ادم را بر اساس علائم و نشانه ها تشخیص دهد.

اگر علت لنف ادم شما تا این حد واضح نباشد، ممکن است پزشک چند آزمایش عکس برداری برای شما تجویز کرده و نگاهی به دستگاه لنفاوی شما بیاندازد. این آزمایشات عبارت اند از :

اسکن ام آر آی MRI : این روش با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی، تصاویر سه بعدی با وضوح بالا تولید می کند.

سی تی اسکن : این تکنیک عکس برداری با اشعه ی ایکس، می تواند تصاویر سطح مقطعی با وضوح بالا از ساختار های بدن تولید کند. به کمک سی تی اسکن می توان عوامل مسدود کننده ی دستگاه لنفاوی را مشخص کرد.

فراصوت با اثر داپلر : این نوع از فراصوت، به وسیله ی بازتاباندن امواج صوتی (فراصوت) از روی سطح گلبول های قرمز خون، سرعت و فشار خون را مشخص می کند. به کمک فراصوت می توان گرفتگی ها را نیز پیدا کرد.

عکس برداری رادیو نوکلئید از دستگاه لنفاوی (لنفو سینتی گرافی) : در طول این عمل، یک جوهر رادیو اکتیو به فرد تزریق شده و سپس وی توسط یک دستگاه اسکن می شود. عکس های گرفته شده، حرکت جوهر در درون رگ های لنفی را نشان داده و بدین ترتیب می توان محل گرفتگی ها را مشخص کرد.

راه ها و روش های درمان

در کلینیک شمیم ما از یک برنامه ی درمانی جامع و علمی استفاده می کنیم که ممکن است شامل یک یا چند مورد از موارد زیر باشد :

  • ارزیابی اولیه به منظور تعیین روند مناسب درمانی
  • بیرون کشیدن مایع لنفی از دست یا پای آسیب دیده به کمک تکنیک های مخصوص ماساژ درمانی
  • باند پیچی جامع دست یا پای آسیب دیده به منظور کاهش مایع غنی از پروتئین در بافت های متورم
  • برنامه ی تمرینی جامع
  • لیزر درمانی
  • کمک در انتخاب وسایل و تجهیزات مناسب برای طراحی یک برنامه ی درمانی خانگی
  • جلسه های درمانی و ارزیابی منظم برای ارزیابی نیاز های فرد با تغییر کردن شرایط

آستین و دیگر البسه ی فشرده کننده

این لباس ها که کار آن ها وارد کردن فشار به بازو ها، دست ها یا بدن می باشد، به منظور حفظ جریان لنف در جهت صحیح طراحی شده اند. این وسایل به عنوان بخشی از برنامه ی درمانی می توانند موثر واقع شوند. تمامی این البسه از بافت کش سان و قابل انعطاف ساخته می شوند. پایین آستین ها نسبت به بالای آن ها، تنگ تر است. این امر به وارد شدن "درجه بندی شده" (تدریجی) فشار به لنف در حال جریان در درون دست، کمک می کند. اگر شما دچار لنف ادم خفیف می باشید (مرحله ی ۰ یا مرحله ی ۱)، آستین های فشرده کننده می توانند از اولین قدم ها برای درمان آن باشند. برای مراحل ۲ و ۳ لنف ادم، در ابتدا یک برنامه ی درمانی به نام درمان احتقان زدایی کامل (CDT) به منظور کاهش و درمان ورم دست و پا یا "کم کردن تراکم" در بافت توصیه می شود. پس از آن از یک آستین یا یک لباس فشرده کننده ی دیگر به منظور حفظ نتایج استفاده می شود. پزشک معالج لنف ادم شما، می تواند به شما بگوید که این لباس ها را برای چند وقت در روز (تمام روز، قسمتی از روز و یا تنها برای فعالیت های "خطرناک تر") و چه مدت به طور کلی بپوشید.

باندپیچی

باند پیچی یکی از اصلی ترین روش های درمان لنف ادم مراحل ۲ و ۳ (لنف ادم ملایم تا شدید) می باشد. به وسیله ی چند لایه باند پیچی می توان یک تکیه گاه نرم برای دست و بالا تنه فراهم کرد. این امر، بخش عمده ی یک برنامه ی درمانی بزرگ تر به نام درمان احتقان زدایی کامل یا CDT می باشد. در ابتدا پزشک معالج لنف ادم، باید باند پیچی را انجام داده و در عین حال چگونگی آن را به شما آموزش دهد. طرز عملکرد باند پیچی، با لباس های فشرده کننده متفاوت است به طوری که به وسیله ی باند پیچی می توان جریان یافتن لنف در جهت صحیح را حمایت کرد ولی نمی توان مایع لنفی محبوس شده در یک اندام را از آن خارج کرد.

خارج کردن دستی مایع لنفی (MLD)

در طی روش خارج کردن دستی مایع لنفی که با نام لنف درمانی دستی نیز شناخته می شود، از لمس و فشار ملایم برای خارج کردن مایع لنفی از درون بافت و باز گرداندن آن به درون رگ های لنفی استفاده می شود. با این که معمولا به این روش نوعی ماساژ می گویند، MLD با روش های ماساژ درمانی سنتی که در طی آن ها فرد به صورت عمیق و شدید ماساژ داده می شود بسیار متفاوت است. یک جلسه از MLD معمولا بین ۲۰ تا ۴۵ دقیقه زمان می برد.

اگر شما در طول دوره ی رادیو درمانی خود و یا پس از آن اقدام به انجام MLD کردید، درمانگر شما باید از لمس نقاط حساس در پوست خودداری کند. اگر شما به سرطان سینه ی متاستاتیک مبتلا می باشید، MLD یک روش ایمن و بی خطر می باشد (سرطان سینه ای که به خارج از سینه نیز منتشر شده است).

تمرین و ورزش

بدون توجه به این که شما قبل از ابتلا به لنف ادم، دست و بالا تنه ی خود را تمرین می داده اید یا خیر، ورزش کردن به احتمال زیاد بخش مهمی از برنامه ی درمانی شما خواهد بود. در گذشته معمولا به زنان توصیه می شد که از انجام تمرینات دست خودداری کنند، چرا که فرض می شد این کار می تواند لنف ادم را بد تر کند. امروزه تحقیقات نشان داده است که اگر زنان تحت نظر یک درمانگر لنف ادم و با ملایمت به تمرین و ورزش پرداخته و مراقبت باشند که بیش از حد به دست خود فشار وارد نکنند، این کار لنف ادم آن ها را بد تر نخواهد کرد. برخی از تحقیقات نشان می دهند که این کار می تواند در کاهش عود های ناگهانی لنف ادم کارآمد باشد.

به کمک درمانگر خود، یک برنامه ی شخصی که در آن نیاز ها و سطح تناسب اندام شما در نظر گرفته شده باشد تهیه کنید. قانون عمومی این است که در ابتدا با تمرین کم شروع کرده و به تدریج خود را تقویت کنید. همچنین به منظور اطلاع از انجام بیش از حد تمرینات، می توانید از پاسخ طبیعی دست و بالا تنه ی خود کمک بگیرید. در ابتدا، درمانگر لنف ادم شما به احتمال زیاد تمرینات کششی و دامنه ی حرکتی برای شما تجویز کرده که به انقباض و شل شدن عضلات کمک می کنند. زمانی که علائم شما کاهش یافته و لنف ادم به یک حالت پایدار برسد، برنامه ی تمرینی شما گسترده تر خواهد شد.

نوار کینزیو

نوار کینزیو یک نوار یک نوار منعطف است که به قرار دادن آن بر روی پوست می توان عضلات و مفاصل خاصی را حمایت کرده و پایداری و ثبات آن ها را بدون ایجاد تداخل در دامنه ی حرکتی بدن، افزایش داد. این نوار همچنین می تواند اثر خارج کردن دستی مایع لنفی را داشته و حرکت مایع لنفی را به وسیله ی کشیدن پوست در هر نقطه ای که نصب شود، تحریک کند.

لیزر درمانی

لیزر درمانی کم توان به وسیله ی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) به عنوان یکی از راه های درمانی لنف ادم شناخته شده است. این روش می تواند حجم دست ها را کاهش داده، بافت اسکار را تخریب کند و همچنین دامنه ی حرکتی را افزایش دهد. در همین حال در برخی از زنان، لیزر می تواند با افزایش جریان لنف، کاهش مقدار پروتئین اضافی در مایعو کاهش چسبندگی بافت اسکار به لایه های سالم زیرین خود، گرفتگی را نیز کاهش دهد.

درمان احتقان زدایی کامل (CDT)

درمان احتقان زدایی کامل که همچنین با نام درمان احتقان زدایی پیچیده نیز شناخته می شود، یک روش متمرکز و شدید درمانی است که شامل تعداد زیادی از روش های درمانی از جمله باند پیچی، لباس های فشرده کننده، خارج کردن دستی مایع لنفی، تمرینات درمانی و خود مراقبتی بوده که در این بخش به آن ها خواهیم پرداخت. درمانگر لنف ادم شما تا مدتی به شما کمک کرده و مطمئن می شود که لنف ادم شما تحت کنترل باقی مانده و همچنین در صورت نیاز، برنامه ی درمانی شما را شدید یا خفیف تر خواهد کرد.

عدم درمان

این عارضه در صورت درمان نشدن، یک محیط مایع راکد و غنی از پروتئین را ایجاد کرده که باعث افزایش تعداد و اندازه ی کانال های لنفی می شود. همچنین تراکم اکسیژن را در دستگاه گردش مواد کاهش داده، در ترمیم زخم ها اختلال ایجاد کرده و محیطی مناسب برای رشد باکتری ها و ایجاد عفونت محیا می کند. در صورتی که حالت متورم و ملتهب بافت به همان صورت باقی بماند، بافت بالاخره شروع به سخت و ضخیم شدن می کند. این امر دامنه ی فعال حرکتی دست یا پا را محدود کرده و با کاهش عملکرد آن، مشکل را دو چندان می کند.

shock2